एन्ड्रोइड फोनमा आउने भूकम्पको चेतावनी कत्तिको भरपर्दो छ ? यसो भन्छ अध्ययन

काठमाडौँ । गुगलले एन्ड्रोइड स्मार्टफोन प्रयोगकर्ताका लागि विकास गरेको भूकम्प चेतावनी प्रणाली (Android Earthquake Alert - AEA) भूकम्प पत्ता लगाउने र चेतावनी जारी गर्ने कार्यमा परम्परागत सेस्मिक नेटवर्क जत्तिकै प्रभावकारी रहेको एक अध्ययनले देखाएको छ ।

विश्वभरका करोडौं एन्ड्रोइड स्मार्टफोनमा रहेका सेन्सरबाट तथ्याङ्क सङ्कलन गरेर काम गर्ने यो प्रणाली महँगो भूकम्पीय मापन केन्द्रहरूको उत्कृष्ट र मितव्ययी विकल्प बन्न सक्ने अध्ययनको निष्कर्ष छ ।

चर्चित साइन्स जर्नलमा प्रकाशित उक्त अध्ययनमा भनिएको छ, “एईएले विश्वभर छरिएका स्मार्टफोनहरूलाई भूकम्प पत्ता लगाउन र स्थापित राष्ट्रिय प्रणालीहरूसँग तुलनात्मक प्रभावकारिताका साथ चेतावनी जारी गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ भनेर प्रदर्शन गरेको छ ।”

अध्ययनका अनुसार, स्मार्टफोनमा रहेका एक्सेलेरोमिटर सेस्मिक नेटवर्कमा प्रयोग हुने उपकरणभन्दा कम संवेदनशील भए पनि जमिनको कम्पन पत्ता लगाउन पूर्ण रूपमा सक्षम छन् ।

गुगलले सन् २०२० मा भूकम्प जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूमा बसोबास गर्ने स्मार्टफोन प्रयोगकर्ताहरूका लागि यो प्रणाली सुरु गरेको थियो । तीन वर्षको अवधिमा यो प्रणाली ९८ देशहरूमा विस्तार भइसकेको छ भने साढे दुई अर्बभन्दा बढी मानिसहरूको पहुँचमा पुगेको छ । यो अवधिमा प्रणालीले १२ सयभन्दा बढी पटक भूकम्पको चेतावनी जारी गरेको थियो ।

छुट्टै महँगो भूकम्पीय स्टेसन स्थापना गर्न नपर्ने भएकाले वैज्ञानिकहरूले गुगलको यो प्रणालीलाई अत्यन्तै सही र लागत प्रभावी मानेका छन् । 

अध्ययनका मुख्य निष्कर्षहरू:

• व्यापक पहुँच र तथ्याङ्क: विगत तीन वर्षमा (अप्रिल २०२१ देखि मार्च २०२४ सम्म) यस प्रणालीले १.९ देखि ७.८ म्याग्निच्युडसम्मका ११ हजार २३१ ओटा भूकम्पहरू पहिचान गरेको छ । यसले विश्वव्यापी रूपमा प्रतिमहिना औसतमा ३१२ ओटा भूकम्प पत्ता लगाउने गरेको छ ।

• उच्च सटीकता: प्रणालीको भूकम्पको म्याग्निच्युड अनुमानमा हुने त्रुटि अत्यन्तै कम छ । अध्ययनले यसको त्रुटिको तुलना अमेरिकाको 'शेकअलर्ट' र जापानको 'जेएमए' जस्ता परम्परागत प्रणालीसँग गरेको छ । जसमा गुगलको प्रणालीको प्रदर्शन उस्तै वा अझ राम्रो पाइएको छ ।

• प्रभावकारी चेतावनी: चेतावनी प्राप्त गर्ने प्रयोगकर्ताहरूमा गरिएको सर्वेक्षणमा ८५% ले भूकम्पको धक्का महसुस गरेको बताएका छन् । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने ३६% प्रयोगकर्ताले धक्का महसुस गर्नुअघि नै चेतावनी प्राप्त गरेका थिए भने २८% ले धक्काको समयमा र २३% ले धक्कापछि चेतावनी पाए ।

• प्रयोगकर्ताको विश्वास: सर्वेक्षणमा सहभागी १५ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्तामध्ये ८५% ले चेतावनीलाई ‘धेरै सहयोगी’ भनेका छन् । ८४% ले भविष्यमा यस्तो चेतावनीलाई अझ बढी विश्वास गर्ने बताएका छन् ।

कसरी काम गर्छ यो प्रणालीले ?

जब कुनै स्थिर अवस्थामा रहेको एन्ड्रोइड फोनले भूकम्पको जस्तो कम्पन (P-wave र S-wave) महसुस गर्छ, यसले आफ्नो एक्सेलेरोमिटरको डेटा र अनुमानित स्थान गुगलको सर्भरमा पठाउँछ । सर्भरले तुरुन्तै वरपरका सयौं अन्य फोनहरूबाट आएको यस्तै सिग्नलसँग दाँज्छ । यदि धेरै फोनबाट एउटै किसिमको सिग्नल आएमा सर्भरले भूकम्प गएको पुष्टि गर्छ र त्यसको केन्द्रविन्दु र म्याग्निच्युड अनुमान गरी प्रभावित क्षेत्रमा चेतावनी पठाउँछ ।

यो प्रणालीले ठुला भूकम्पको सामना गर्दाका चुनौतीहरूबाट पनि सिकिरहेको छ । सन् २०२३ मा टर्कीमा गएको ७.८ म्याग्निच्युडको भूकम्पमा सुरुमा प्रणालीको प्रदर्शन सीमित रहे पनि त्यस घटनाबाट सिकेर अल्गोरिदममा व्यापक सुधार गरिएको अध्ययनमा उल्लेख छ । सुधारिएको प्रणालीले त्यस्ता ठुला भूकम्पमा पनि निकै प्रभावकारी रूपमा काम गर्ने देखिएको छ ।

स्मार्टफोनमा आधारित यो प्रणालीले भूकम्पबाट हुने क्षति न्यूनीकरणका लागि विश्वव्यापी रूपमा एक महत्त्वपूर्ण रणनीतिको रूपमा काम गर्न सक्ने अध्ययनको निष्कर्ष छ ।

विश्वभरका दुई अर्बभन्दा बढी एन्ड्रोइड डिभाइसहरू मिनी-भूकम्प डिटेक्टरको रूपमा कार्यरत रहेकाले गुगलले आफ्नो प्रणालीलाई विश्वकै सबैभन्दा ठुलो भूकम्प पहिचान नेटवर्क भनेको छ ।

पछिल्लो अध्यावधिक: साउन ३, २०८२ १९:२६

टिप्पणीहरू