नयाँ अनुसन्धान भन्छः ईभीको प्रयोग बढेसँगै वायु प्रदूषणमा उल्लेख्य कमी

काठमाडौँ । अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा विद्युतीय सवारी साधन (ईभी) को प्रयोग बढ्दा छिमेकी बस्तीहरूको हावा सफा बनाउन मद्दत गरिरहेको तथ्य एक नयाँ अध्ययनले पुष्टि गरेको छ । स्याटलाइट तथ्याङ्कको प्रयोग गरी गरिएको यो अनुसन्धानले जेरो-इमिसिन (शून्य-उत्सर्जन) सवारी साधन र वायु गुणस्तरबिच प्रत्यक्ष र सकारात्मक सम्बन्ध रहेको देखाएको हो ।

युनिभर्सिटी अफ साउदर्न क्यालिफोर्नियाको केक स्कुल अफ मेडिसिनका अनुसन्धानकर्ताहरूले सन् २०१९ देखि २०२३ सम्मको क्यालिफोर्नियाको वायुमण्डलमा रहेको नाइट्रोजन डाइअक्साइड (NO₂) को स्तरलाई नजिकबाट अध्ययन गरेका थिए । द ल्यान्सेट प्लानेटरी हेल्थ (The Lancet Planetary Health) मा प्रकाशित यस अध्ययनका लागि ट्रोपोस्फेरिक मनिटरिङ इन्स्ट्रुमेन्ट (TROPOMI) बाट प्राप्त हाई-रेजोलुसन स्याटलाइट डेटा प्रयोग गरिएको थियो ।

अध्ययनको नतिजाले देखाए अनुसार कुनै पनि छिमेकमा थपिने हरेक २०० नयाँ ईभीले त्यहाँको नाइट्रोजन डाइअक्साइडको स्तरमा १.१ प्रतिशतले कमी ल्याएको छ । अध्ययनका अनुसार समीक्षा अवधिमा क्यालिफोर्नियामा यस्ता सवारी साधनको बजार हिस्सा २ प्रतिशतबाट बढेर ५ प्रतिशत पुगेको छ ।

नाइट्रोजन डाइअक्साइड जीवाश्म इन्धन (पेट्रोलियम पदार्थ) जल्दा निस्कने एक हानिकारक ग्यास हो । यसले दम (एस्थमा) का अट्याकहरू निम्त्याउनुका साथै ब्रोन्काइटिस, हृदय रोग र मस्तिष्कघातको जोखिम बढाउँछ । विद्युतीय कार, प्लग-इन हाइब्रिड र फ्युल-सेल कारहरूले इन्धन नजलाउने हुनाले यस्ता स्वास्थ्य जोखिमहरू कम गर्न मद्दत पुग्छ ।

अध्ययनकी मुख्य लेखिका तथा केक स्कुल अफ मेडिसिनकी सह-प्राध्यापक सान्द्र एकनेल भन्छिन्, "यी निष्कर्षहरूले देखाउँछन् कि सफा हावा केवल सिद्धान्त मात्र होइन, यो क्यालिफोर्नियाका समुदायहरूमा वास्तविकतामा परिणत भइरहेको छ ।"

उनले पूर्ण रूपमा विद्युतीकरण भइनसकेको अवस्थामा पनि क्यालिफोर्नियाको यो सङ्क्रमणले स्वास फेर्ने हावामा मापनयोग्य परिवर्तन ल्याइरहेको छ ।

त्यसैगरी अध्ययनकी वरिष्ठ लेखिका एरिका गार्सियाका अनुसार अनुसन्धान टोलीले विभिन्न तरिकाले तथ्याङ्कको परीक्षण गरेको थियो र सबै नतिजाहरूले एउटै कुरालाई पुष्टि गरेका थिए ।

अनुसन्धानलाई थप भरपर्दो बनाउन अनुसन्धानकर्ताहरूले सन् २०२० को तथ्याङ्कलाई पूर्ण रूपमा हटाएका थिए, ताकि महामारीका कारण भएको लकडाउनले नतिजामा असर नपरोस् । अध्ययनले यो पनि पुष्टि गरेको छ कि जुन क्षेत्रमा ग्यासबाट चल्ने गाडीहरूको सङ्ख्या बढ्यो, त्यहाँ प्रदूषणको स्तर पनि बढेको पाइयो ।

स्याटलाइटबाट प्राप्त नतिजाहरूलाई जमीनमा रहेका मनिटरहरूबाट प्राप्त तथ्याङ्कसँग तुलना गरेर पनि यसको पुष्टि गरिएको थियो । यो अध्ययन विशेष गरी घना सहरी क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूका लागि खुसीको खबर हो, जहाँ गाडीबाट निस्कने हानिकारक ग्यासहरूले प्रत्यक्ष रूपमा फोक्सोमा असर पुर्‍याइरहेका हुन्छन् ।

क्यालिफोर्नियाको यो अनुभवले देखाउँछ कि भविष्यमा जति धेरै विद्युतीय सवारी सडकमा गुड्नेछन्, सहरको हावा त्यति नै स्वच्छ हुँदै जानेछ । नेपालको सन्दर्भमा पनि विशेषगरी काठमाडौँ उपत्यकामा टेलपाइप उत्सर्जन (गाडीको पाइपबाट निस्कने धुवाँ) घट्दा सहरी वायुको गुणस्तरमा सामान्य सुधार देखिन थालेको छ । विद्युतीय सवारी साधनले टेलपाइप उत्सर्जनलाई पूर्ण रूपमा शून्य बनाउने भएकाले यसलाई काठमाडौँको वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्ने एक मुख्य समाधान मानिएको छ ।

काठमाडौँ उपत्यकाको वायु प्रदूषणमा सवारी साधनको उत्सर्जन र त्यसबाट निस्कने विषाक्त ग्यासहरू मुख्य जिम्मेवार रहेको विभिन्न अध्ययनहरूले पुष्टि गरेका छन् । वातावरण विभागको 'काठमाडौँ उपत्यकाको वायु गुणस्तर व्यवस्थापन कार्ययोजना' अनुसार उपत्यकाको कुल PM10 प्रदूषणको झन्डै ६३ प्रतिशत हिस्सा सवारी साधन र सडकको धुलोबाट आउने गर्दछ । व्यस्त समयमा पुतलीसडक, सोह्रखुट्टे र महाराजगन्ज जस्ता क्षेत्रहरूमा प्रदूषणको स्तर राष्ट्रिय मापदण्डभन्दा ३ देखि ७ गुणासम्म बढी हुने गरेको उक्त अध्ययनले देखाएको छ ।

यस्तै, 'द ल्यान्सेट काउन्टडाउन' को एक जानकारी पत्र अनुसार सन् २०२१ मा नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण ३५,००० भन्दा बढी मानिसको अकालमा मृत्यु भएको थियो, जसमा यातायात क्षेत्रमा प्रयोग हुने जीवाश्म इन्धनबाट हुने प्रदूषणको हिस्सा उल्लेख्य रहेको पाइएको छ ।

ईभीको प्रयोगले पेट्रोलियम गाडीले गर्ने उत्सर्जन पूर्ण रूपमा शून्य बनाउने हुँदा यसले सहरको हावा सफा राख्न निर्णायक भूमिका खेल्ने अनुसन्धानहरूको निष्कर्ष छ । ग्लोबल ग्रीन ग्रोथ इन्स्टिच्युट (GGGI) ले गरेको एक पूर्व–सम्भाव्यता अध्ययन अनुसार, यदि साझा यातायातका सबै बसहरूलाई विद्युतीय बनाउन सकेमा मात्रै वार्षिक २,५३७ टन कार्बन उत्सर्जन कम गर्न सकिने देखिएको छ ।

साथै, 'इन्टरनेसनल जर्नल अन इन्जिनियरिङ टेक्नोलोजी एन्ड इन्फ्रास्ट्रक्चर डेभलपमेन्ट' मा प्रकाशित एक अनुसन्धानले सन् २०५० सम्ममा नेपालको यातायात क्षेत्रलाई ३५ प्रतिशत विद्युतीकरण गर्न सकेमा हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा १२.९ प्रतिशतले कमी आउने प्रक्षेपण गरेको छ ।

पछिल्लो अध्यावधिक: माघ १९, २०८२ ९:५१

टिप्पणीहरू