Now Reading
एआईमा भविष्य खोजिरहेका विश्वबिजेता नेपाली यूवाहरुको सोच

एआईमा भविष्य खोजिरहेका विश्वबिजेता नेपाली यूवाहरुको सोच

आश्विन ७, २०७६

माइक्रोसफ्टले क्याम्पस तहका आईटीका विद्यार्थीलाई लक्षित गरी हरेक वर्ष ‘स्टुडेन्ट पार्टनर’ कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । आफूले विकास गरेका प्रविधिसँगै अन्य प्रविधिको विषयमा समेत विद्यार्थीलाई सिकाउने उद्देश्यका साथ सञ्चालन हुने त्यस्ता गतिविधिमा विभिन्न कलेजमा अध्ययनरत अब्बल विद्यार्थी सहभागी हुन्छन् । साेही कार्यक्रमकै क्रममै दुई वर्ष अगाडि मदन भण्डारी मेमोरियल कलेजमा सिएसआईटी विषयका विद्यार्थी शिशिर श्रेष्ठ, नेपाल इन्जिनियरिङ कलेजकी इडा रिजाल र कलेज अफ इन्फरमेशन टेक्नोलोजी एण्ड इन्जिनियरिङका मिलन थापाले ‘स्टुडेन्ट पार्टनर’ कार्यक्रममा सहभागी हुने मौका पाए ।

एकवर्षे उक्त कार्यक्रमका दौरान उनीहरु एकअर्कासँग परिचित मात्रै भएनन् भविष्यका योजना पनि सँगसँगै बुन्न थाले । सिक्ने सिकाउने क्रममै उनीहरु माइक्रोसफ्टकै प्रिएक्सिलेटर नामक ३ महिने अर्को कार्यक्रममा पनि सामेल भए । त्यसदौरान उनीहरुले स्टार्टअप थाल्दा कस्ता विषयमा केन्द्रीत हुने, कम्पनी स्थापना कसरी गर्ने, कानूनी प्रक्रिया लगायतका विषयमा जान्ने र सिक्ने मौका पाए । कलेजमा सँगसँगै पढिरहेका अरु साथीहरु पासआउट भएपछि यूरोप, अमेरिका, अस्टेलिया जाने सपना सजाइरहेका भएपनि उनीहरु भने देशमै केही गरेर देखाउने अठोट नै शिशिर, इडा र मिलनलाई सहकार्यको पहिलो आधार थियो ।

यसैबीच उनीहरुले आफ्नो सोँचलाई सोचवेयर नाम दिएर स्टार्टअप कम्पनीको खडा गर्ने निधो गरे । कम्पनीलाई कुनै एउटा क्षेत्रमा केन्द्रीत गर्नु नै पर्ने थियो । त्यसैले उनीहरु कृषिमा केन्द्रीत भएर नयाँ प्रविधिको विकास गर्नतिर कस्सिए । पछिल्लो केही समयदेखि काठमाडौं उपत्यका आसपासमा च्याउखेती फस्टाउँदै थियो । खेतीका लागि बनाइएका टनेलहरुमा तापक्रमको व्यवस्थापन महत्वपुर्ण हुन्छ । स्थानीय च्याउ किसानहरु जाडोमा तापक्रम बढाउन पराल बाल्थे । गर्मीमा तापक्रम चिस्याउन भेन्टिलेशनको प्रयोग गर्थे । यसले किसानको धेरैजसो समय तापक्रम व्यवस्थापनमै सकिन्थो । बजारका लागि बिचौलियाको भर पर्नुपर्ने बाध्यता । यसरी च्याउ कृषकहरु आफ्नो उत्पादनको पुर्ण प्रतिफल लिनबाट बञ्चित भइरहेका थिए ।

विभिन्न टनेलको अवलोकन र अनुसन्धानपछि सोचवेयरका तन्नेरीहरु च्याऊ कृषकहरुलाई सहज हुने गरी च्याऊको अटोमेशन गर्ने प्रविधि विकासमा लागे । भिभिन्न किसिमका डिभाइस राखेर प्रोग्रामिङको काम आफै गरे । त्यसमा रहेका कुनै डिभाइसले स्वचालित रुपमा टनेलको तापक्रम मापन गरेर राख्थ्यो त कुनैले आवश्यक मात्रामा आद्रता कायम राख्ने काम गथ्र्यो । कुलिङ र हिटिङ फ्यानहरु बनाइएको थियो, जसले स्वचालित रुपमा तापक्रमको व्यवस्थापन गर्न सघाउँथ्यो । ललितपुरको लुभूमा रहेको एउटा च्याऊ फार्ममा त्यसको परीक्षण पनि सफल भयो । आफूले विकास गरेको प्रविधिलाई उनीहरुले ‘मस्रुमेशन’नाम समेत दिए ।

‘मस्रुमेशनलाई व्यवसायिक स्तरमा लैजान नसकेपनि कम्पनी खोलेर सूचना प्रविधिको विकासमै लाग्ने प्रण हामीले गरिसकेका थियौँ,’ शिशिर भन्छन् । ‘कम्पनी स्थापना गरिसकेपछि कार्यालय खर्च धान्ने चुनौति पनि थपियो । त्यसका लागि सोचवेयरले वेब डेभलपमेन्ट, सफ्टवेयर डेभलपमेन्ट, मोबाइल एप्लिकेशन डेभलपमेन्ट, भिभिन्न आइओटी सम्बन्धि तालिम लगायतका ‘क्लाइन्ट प्रोजेक्ट’ पनि सँगसँगै चलाइरहेको छ । विभिन्न ठाउँमा त्यसको शोकेश पनि भयो । तर दुर्भाग्यको कुरा मस्रुमेशनको काम प्रोटोटाइप लेभलभन्दा माथि लैजान भने उनिहरुले सकेनन् । लगानी अभावमा त्यसलाई व्यवसायिक रुपमा विकास गर्न नसकिएको शिशिरको ठम्याइ छ ।

माइक्रोसफ्टले हरेक वर्ष विश्वकै ठूलो भध्येको एउटा सफ्टवेयर प्रतियोगिताको आयोजना पनि गर्नेगर्छ । २०१७ मा माइक्रोसफ्ट इम्याजिन कप नामक उक्त प्रतियोगितामा सोचवेयरको यात्रा नेशनल फाइनलस्टिको टप फाइभसम्म मात्रै सीमित हुन पुग्यो । सोचवेयरले पुनः २०१८ को प्रतियोगितामा पनि भाग लियो । आफ्नो पूर्ववत अवधारणमा एआई अर्थात आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स प्रविधि पनि मिसाए । जसले कुनै बिरुवाको पातको फोटोकै आधारमा रोग पत्ता लगाउन सक्छ ।

त्यसपछि भने सोचवेयरले नेपालको बिजेता हुँदै एशियन प्यासिफिक रिजनको फाइनको यात्रा पनि तय गर्‍यो । मलेसियामा आयोजित उक्त प्रतियोगितामा विभिन्न नौ देशबाट १५ टिम सहभागी थिए । उक्त प्रतियोगितामा सोचवेयरले सातौँ स्थानमा चित्त बुझाउनुपर्‍यो । सजिलो के भइदियो भने उत्कृष्ट सात टिम अमेरिकामा हुने विश्व फाइनलमा सहभागी समेत हुन पाउने भए । त्यसपछि अमेरिकामा हुने प्रतियोगिता आउन केवल ३ महिना मात्र बाँकी थियो । उक्त समयको सदुपयोग गर्दै आफ्नो प्रोजेक्टलाई सोचवेयरको टिमले थप परिष्कृत परिमार्जन गर्दै गयो ।


अन्ततः २०१८ को जुलाइमा अमेरिका जाने समय पनि आयो । प्रतियोगितामा ३३ देशबाट ४९ टिमले प्रतिस्प्रर्धा गर्दै थिए । उक्त प्रतियोगितामा सोचवेयर विश्वभरकै एआई विजेता बन्न सफल भयो । मस्रुमेशनमा निराश सोचवेयरको तन्नेरी टिमको यही उपाधीबाट उत्साह भरियो । यसबाट राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय पहिचान मात्र बनेको छैन, एउटा प्रयास अपुरो अपुरो हुँदैमा हार खानुपर्दैन भन्ने उदाहरण स्थापित गर्न समेत सफल भए ।

विकासकै क्रममा रहेको यो परियोजना प्रतिस्प्रर्धाकै समयदेखि प्लेस्टोरमा बेटा फेजमा उपलब्ध छ ।‘ई–एग्रोभेट’ नामक यो एपको औपचारिक सुरुवात हुन भने अझै बाँकी नै छ ।अहिलेको अवस्थामा एपले मकै, आलू र टमाटरको पातबाट रोग पत्ता लगाउने काम थालिसकेको छ । रोग पत्ता लगाउने मात्रै होइन, त्यसको उपचारका लागि सुझाउने काम समेत यसले गर्छ । नजिक पायक पर्ने स्थानमा रहेको एग्रोभेटको जानकारी पनि एपले नै दिन्छ । यसलाई थप सृदृढ र परिस्कृत गर्ने कार्यमा सोचवेयरको टिम लागिपरेको छ ।

एआईलाई वास्तविक रोगको कारण पत्ता लगाउन बिरुवाका हजारौँ फोटो आवश्यक पर्छ । जतिधेरै मात्रामा रोग लागेको बिरुवाको पातको फोटो विश्लेषण गर्न सकियो एपले त्यति नै वास्तविक कारण पहिचान गर्न सक्छ । मानौँ मकैमा कुनै रोग लागेको छ भने त्यसको पातको हजारौँ फोटोको तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ । यसैका आधारमा मेसिनले रोगको ‘प्याटर्न रिकग्निशन’ गर्छ । कुन रोग लागेको हो पत्ता लगाउँछ ।

तथ्याङ्क अभावमा हामीले चाहेर पनि प्रभावकारी रुपमा काम गर्न पाइरहेका छैनौँ


शिशिर श्रेष्ठ,
सहसंस्थापक, सोचवेयर

फोटो तथ्याङ्कको अभावमा एपलाई थप सुदृढ र परिस्कृत गर्न निकै नै चुनौतिपुर्ण रहेको शिशिर बताउँछन् । ‘हामी तथ्याङ्क खोज्दै नार्क (नेपाल कृषि अनुसन्धान परीषद) मा पनि पुगेका थियौँ,’ उनी भन्छन्, ‘उहाँहरुसँग लिखित जानकारी मात्रै छ । फोटोमा तथ्याङ्क पाउन सकिरहेका छैनौँ । यसले गर्दा हामीले चाहेर पनि प्रभावकारी रुपमा काम गर्न पाइरहेका छैनौँ ।’ तैपनि सोचवेयरका युवाहरु थाकेका भने छैनन् । उनीहरु तथ्याङ्कका अन्य विकल्पको खाजीमा छन् । विभिन्न कृषि क्याम्पसका विद्यार्थीहरुले अध्ययनका क्रममा खिचेका फोटोहरु जम्मा पारेर तथ्याङ्क पुर्ति गर्नेतर्फ उनीहरु लागिरहेका छन् ।

See Also

मकै, आलू, टमाटर, धान, गहुँ जस्ता मूख्य बालीहरुमा केन्द्रीत भएर चाँडै नै एपको औपचारिक थालनी गर्ने तयारी भइरहेको सोचवेयरकी अर्की सहसंस्थापक इडा बताउँछिन् । ‘यकीनरुपमा भन्न नसकेपनि अबको ६/७ महिनामा एपलाई औपचारिक रुपमा लञ्च गर्ने भन्ने योजनामा छौँ ,’ उनी भन्छिन् ।

अबको ६/७ महिनामा ई-एग्रोभेटलाई औपचारिक रुपमा लञ्च गर्ने भन्ने योजनामा छौँ


इडा रिजाल
सहसंस्थापक, सोचवेयर

नेपाल जस्तो मुलुकमा प्रविधिको विकास मात्रै होइन त्यसको प्रयोग बढाउनु पनि हर कोही डेभलपरका लागि चुनौतिको विषय हो । झन् किसानका लागि एप बनाएर मात्रै पुग्दैन, त्यसलाई कसरी चलाउने भनेर सिकाउनुपर्ने अर्को समस्या पनि छ ।

लगानीको अभाव धेरैजसो स्टार्टअपका लागि मूख्य समस्याको विषय हो । बैंकिङ ऋण पाउन समेत कठीन छ । माइक्रोसफ्टको इम्याजिन कप विजेता हुँदा सोचवेयरले १५ हजार अमेरिकी डलर पुरस्कार समेत प्राप्त गरेको थियो । सोचवेयरका तन्नेरीले पुरस्कारकै रकम लगानी गरेर कम्पनी स्थापना गरेका हुन् । हाल ई एग्रोभेटमा केन्द्रीत हुनुपरे पनि भविष्यमा मस्रुमेशनलाई समेत व्यवसायिक रुपमा अगाडि बढाउने योजना रहेको इडा बताउँछिन् ।

भर्खरकै तन्नेरी भए पनि उनीहरुलाई समयको उतारचढावको ख्याल राम्रै छ । त्यसैले धेर्यता नगुमाई कम्पनीलाई अगाडि बढाउन डटिरहेका छन् । माइक्रोसफ्टकै कार्यक्रमका दौरान चिनेजानेकाहरुले आडभरोसा र हौसला दिइरहेका छन् । दुई वर्ष अघि ३ जनाबाट सुरु भएको सोचवेयरले अहिले ७ जनालाई रोजगारी दिइरहेको छ ।

निकट भविष्यमा इन्जिनियरिङ पढिरहेका विद्यार्थीहरुका लागि एआई र आइओटी ल्याब खोल्ने सोचवेयरका तन्नेरीको योजना पनि छ । आईटी तथा इन्जिनियरिङ कलेजमा विद्यार्थीहरुले शैद्धान्तिक ज्ञान मात्रै सिकिरहेका हुन्छन् । प्रयोगात्मक सिकाई भने दुर्लभ जस्तै छ । इन्जिनियरिङ पासआउट भएका धेरैजसो विद्यार्थीलाई पनि सामान्य सेन्सरको विषयमा प्रयोगात्मक ज्ञान नहुने यथार्थता सोचवेयरका तन्नेरीले राम्रैसँग देखे/बुझेकै छन् । यस्तै किसिमका विद्यार्थीलाई आइओटी र एआईको विषयमा प्रयोगात्मक ज्ञान सिकाउने र मुलुकका लागि आवश्यक जनशक्ति तयार पार्ने उनीहरुको सपना छ ।

Facebook Comments
Scroll To Top