के सामाजिक सञ्जालको लाइक, कमेन्ट र फलोअर पनि किनबेच गर्न मिल्छ ?

काठमाडौं । पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा कसको धेरै फलोअर छन् वा कसको पोस्टमा कति लाइक र कमेन्ट आउँछन् भन्ने कुराले व्यक्तिको लोकप्रियता र ब्रान्डको मूल्य निर्धारण गर्न थालेको छ । तर, के यो सबै सङ्ख्या वास्तविक नै हुन्छ त ? 

विभिन्न तथ्य र अनुसन्धानहरूले देखाए अनुसार, सामाजिक सञ्जालमा लाइक, कमेन्ट र फलोअर को एउटा ठुलो भूमिगत बजार (ब्ल्याक मार्केट) सक्रिय छ, जहाँ पैसाको बदलामा कृत्रिम लोकप्रियता खरिद गर्न सकिन्छ ।

विश्वभर हजारौँ त्यस्ता सेवा प्रदायकहरू छन्, जसलाई एसएमएम प्यानल (सोसल मिडिया मार्केटिङ प्यानल) भनिन्छ । यस्ता प्यानलहरूले फेसबुक, इन्स्टाग्राम, युट्युब र टिकटक जस्ता प्लेटफर्ममा नक्कली इङ्गेजमेन्ट उपलब्ध गराउँछन् । अनुमानित रूपमा सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म अनुसार २० प्रतिशतसम्म बट अकाउन्ट वा स्पाम अकाउन्ट हुन्, जसको मुख्य काम नै पैसा लिएर अरूको फलोअर सङ्ख्या बढाउनु हो ।

यी सेवाहरूमा दुई प्रकारका प्रविधि प्रयोग गरिन्छ: सोसल बट र क्लिक फार्म । सोसल बट (Social Bots) पूर्ण रूपमा अटोमेटेड सफ्टवेयर हो, जसले मानिसले झैँ लाइक गर्ने, पोस्ट गर्ने र च्याट गर्ने क्षमता राख्छ । 

त्यस्तै क्लिक फार्म (Click Farms) मा भने कम ज्याला भएका देशहरू (जस्तै भारत, पाकिस्तान, भियतनाम र इन्डोनेसिया) मा मानिसहरूलाई नै पैसा दिएर दिनभरि विभिन्न अकाउन्टबाट लाइक र क्लिक गर्न लगाइन्छ । यस्ता पेड-टु-क्लिक (PTC) साइटहरूले विज्ञापनदाताहरूलाई झुक्याउन करोडौँ डलर खर्च गरिरहेका हुन्छन् ।

यो व्यवसाय केवल अनैतिक मात्र होइन, कतिपय अवस्थामा गैरकानुनी समेत मानिन्छ । सामाजिक सञ्जालका ठुला कम्पनी र नियामक निकायहरूले यस विरुद्ध कडा कदम चालिरहेका पनि छन् । ​फेसबुकले इन्स्टाग्राममा लाखौँ नक्कली लाइक र फलोअर बिक्री गर्ने न्युजिल्यान्डको एउटा कम्पनी विरुद्ध अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ । मेटाको दाबी छ कि यस्ता कार्यले उनीहरूको सेवाको सर्त उल्लङ्घन गर्छ र प्रयोगकर्ताको विश्वास तोड्छ ।

अमेरिकाको सङ्घीय व्यापार आयोग (एफटीसी) ले हालै एउटा नयाँ नियम जारी गर्दै व्यवसायहरूलाई नक्कली रिभ्यु पोस्ट गर्न वा नक्कली फलोअरहरू खरिद गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ । एफटीसीको चेतावनी अनुसार, यो नियम उल्लङ्घन गर्ने व्यवसाय वा इन्फ्लुएन्सरहरूले प्रति उल्लङ्घन करिब ५२ हजार डलरसम्मको जरिबाना भोग्नुपर्ने हुन सक्छ ।

सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरू (जस्तै फेसबुक र इन्स्टाग्राम) ले यदि कुनै अकाउन्टले नियम विपरीत नक्कली लोकप्रियता बढाएको फेला पारेमा उक्त अकाउन्टलाई स्थायी रूपमा बन्द गर्न सक्ने अधिकार राख्छन् ।

धेरै नयाँ इन्फ्लुएन्सर वा साना ब्रान्डहरूले शून्य फलोअरबाट सुरु गर्न अप्ठ्यारो मानेर केही फलोअर खरिद गर्ने गर्छन् । तर, विज्ञ तथा जानकारहरूका अनुसार यो दीर्घकालीन रूपमा 'आत्मघाती' साबित हुन सक्छ । नक्कली फलोअरहरूले कहिल्यै पनि सामान खरिद गर्दैनन् वा वास्तविक कुराकानीमा भाग लिँदैनन् । यसले गर्दा अकाउन्टको इङ्गेजमेन्ट रेट घट्छ र सामाजिक सञ्जालको अल्गोरिदमले त्यस्ता पोस्टहरूलाई अरू मानिससम्म पुग्नबाट रोक्छ ।

अचेल ठुला कम्पनीहरूले इन्फ्लुएन्सरहरूसँग सहकार्य गर्नुअघि उनीहरूको फलोअरको गुणस्तर जाँच गर्छन् । यदि फलोअरहरू नक्कली फेला परेमा, इन्फ्लुएन्सरको विश्वसनीयता समाप्त हुन्छ र उनीहरूले पाउने व्यावसायिक अवसरहरू गुम्छन् ।

त्यसैले सामाजिक सञ्जालको लाइक र फलोअर किनबेच हुने कुरा एक तितो यथार्थ हो । यद्यपि यसले क्षणिक रूपमा सङ्ख्या ठुलो देखाउन सक्छ, तर यसको कानुनी, नैतिक र व्यावसायिक परिणामहरू निकै जोखिमपूर्ण छन् । अनुसन्धानकर्ताहरूको सुझाव छ कि वास्तविक सफलताका लागि नक्कली सङ्ख्यामा भन्दा गुणस्तरीय सामग्री र वास्तविक समुदाय निर्माणमा ध्यान दिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ ।

कसरी चिन्ने नक्कली लाइक, कमेन्ट वा फलोअर ?

सामाजिक सञ्जालमा नक्कली लाइक, कमेन्ट वा फलोअर पहिचान गर्न प्रोफाइलको बनावट, गतिविधि र इङ्गेजमेन्टको प्रकृतिलाई नजिकबाट नियाल्नुपर्छ । नक्कली वा बट अकाउन्टहरूको प्रोफाइल प्रायः अपूर्ण वा शङ्कास्पद हुन्छ । त्यस्तै बट अकाउन्टहरूको युजरनेममा प्रायः जथाभाबी अक्षर र अङ्कहरूको प्रयोग गरिएको हुन्छ जुन पढ्न गाह्रो वा अर्थहीन देखिन्छ ।

नक्कली अकाउन्टहरूमा प्रायः प्रोफाइल तस्विर हुँदैन, वा भए पनि ती स्टक तस्विर, कार्टुन वा एआई निर्मित हुन सक्छन् । वास्तविक प्रयोगकर्ताहरूले सामग्रीसँग सम्बन्धित रहेर प्रतिक्रिया दिन्छन्, जबकि नक्कली इङ्गेजमेन्टमा केही भिन्नताहरू देखिन्छ । कमेन्टहरूमा केवल इमोजी मात्र हुनु वा Nice post, Good जस्ता सामान्य र दोहोरिने शब्दहरूको प्रयोग हुनु नक्कली इङ्गेजमेन्टको सङ्केत हो ।

धेरै अकाउन्टहरूबाट हुबहु एउटै शब्द वा वाक्यहरू कमेन्ट गरिनुले ती अकाउन्ट कुनै स्क्रिप्ट वा अटोमेसनबाट सञ्चालित भएको देखाउँछ । बट र क्लिक फार्महरूले निश्चित ढाँचामा काम गर्ने भएकाले उनीहरूको गतिविधि मानवीय स्वभाव भन्दा फरक देखिन्छ । वास्तविक मानिसहरू दिनभरि विभिन्न समयमा सक्रिय हुन्छन्, तर बटहरू अचानक ठुलो सङ्ख्यामा सक्रिय हुने र फेरि लामो समय शान्त रहने गर्दछन् ।

यदि धेरै फलोअरहरूले एकै महिनामा अकाउन्ट खोलेका छन् वा उनीहरूको पोस्ट गर्ने समय ठ्याक्कै मिल्छ भने त्यो एउटा सङ्गठित सञ्जालको हिस्सा हुन सक्छ ।

पछिल्लो अध्यावधिक: माघ १२, २०८२ १०:४६

टिप्पणीहरू