जिमेलको जस्तै इन्टरफेसमा जेफ्री एप्स्टिनका कर्तुत प्रस्तुत गर्ने ‘जेमेल’, तपाईंले भिजिट गर्नु भो ?

काठमाडौँ । जेफ्री एप्स्टिन फाइल्स ट्रान्सपरेन्सी एक्ट (EFTA) अन्तर्गत अमेरिकी सरकारले लाखौँ पृष्ठका कागजातहरू सार्वजनिक गरेपछि ती सूचनालाई सर्वसाधारणका लागि बुझ्न र खोज्न सजिलो बनाउन जेमेल (Jmail) नामक एक अनौठो डिजिटल प्लेटफर्म अगाडि आएको छ । सरकारी वेबसाइट एप्स्टिइन लाइब्रेरीले प्राविधिक सीमितताका कारण सूचनाहरू खोज्न कठिन भइरहेको दाबी गरिरहेका बेला जेमेलले ती सबै जटिलतालाई तोड्दै सूचनाको पहुँचमा नयाँ मानक स्थापित गरेको हो ।

जेमेल ब्राउजर-आधारित एउटा आर्काइभ हो, जसले अमेरिकी हाउस कमिटी अन ओभरसाइट एन्ड गभर्मेन्ट रिफर्मले सार्वजनिक गरेका ईमेलहरूलाई व्यवस्थित गरेको छ । यो साइटको निर्माण इन्टरनेट कलाकार राइली वाल्ज र वेब डेभलपर ल्युक इगेलले गरेका हुन् । नोभेम्बर २०२५ मा सार्वजनिक गरिएको यो प्लेटफर्मले एप्स्टिनका ईमेलहरूलाई हुबहु गुगलको जिमेल जस्तै इन्टरफेसमा प्रस्तुत गर्दछ ।

यसको उद्देश्य केवल नयाँ सूचना सार्वजनिक गर्नु मात्र होइन, बरु भएका सूचनाहरूलाई कसरी सर्वसाधारणले सजिलै प्रयोग गर्न सक्छन् भन्ने देखाउनु पनि हो । वाल्ज र इगेलले यसलाई प्राविधिक चुनौती र सांस्कृतिक समस्या समाधान गर्ने एक प्रयासको रूपमा लिएका छन् । उनीहरूका अनुसार सार्वजनिक रेकर्डहरू प्रायः पीडीएफ वा तस्बिरका रूपमा टुक्रा-टुक्रा भएर उपलब्ध गराइएका हुन्छन्, जसलाई गहिरो अध्ययन गर्न सामान्य मानिसका लागि झन्झटिलो हुन्छ । जेमेलले यही पारदर्शिताको सिद्धान्त र व्यवहारिक प्रयोगबिचको खाडललाई मेटाउने काम गरेको छ ।

एप्स्टिनको इनबक्स

जेमेलको सबैभन्दा रोचक पक्ष यसको डिजाइन हो । प्रयोगकर्ताहरूले जब यो वेबसाइट खोल्छन्, उनीहरूलाई एप्स्टिनको व्यक्तिगत ईमेल एड्रेेस [email protected] मा लगइन भएको अनुभव हुन्छ । यसमा इनबक्स, सेन्ट (Sent) फोल्डर र थ्रेडेड कुराकानीहरू (Conversations) जस्ता सुविधाहरू छन्, जसले गर्दा प्रयोगकर्ताहरूले एप्स्टिनका कुराकानीहरूलाई समयक्रम अनुसार पछ्याउन सक्छन् ।

यो प्लेटफर्मले एप्स्टिनका सन् २०१९ सम्मका ईमेल कुराकानीहरूलाई समेटेको छ । यसमा एउटा People ट्याब पनि छ, जसले एप्स्टिनका ईमेलहरूमा उल्लेख गरिएका शक्तिशाली र चर्चित व्यक्तिहरूलाई सिधै खोज्न मद्दत गर्दछ । यो सूचीमा एलन मस्क, बिल गेट्स, पिटर थिल, नोम चोम्स्की र एलन डर्सोविज जस्ता धेरै नामहरू समावेश छन् । डेभलपर इगेलका अनुसार सबैभन्दा अचम्मको कुरा त यो छ कि प्रयोगकर्ताहरूले एप्स्टिनले आफ्नो बिग्रिएको छवि सुधार्नका लागि निजी रूपमा गरेका प्रयासहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा पढ्न पाउँछन् ।

अमेरिकी न्याय विभागले आफ्ना फाइलहरू खोज्न गाह्रो हुनुको कारण प्राविधिक सीमितता र हस्तलिखित सामग्री भएको बताएको थियो । तर, जेमेलका डेभलपरहरूले आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरेर यसलाई समाधान गरिदिएका छन् । जेमेलले जेमिनाई नामक आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रणाली समावेश गरेको छ, जसले ईएफटीए अन्तर्गत सार्वजनिक गरिएका टेक्स्ट सामग्रीहरू भित्र खोज्न मद्दत गर्दछ ।

यसका साथै साइटले जेमिनाई एआईको प्रयोग गरेर प्रत्येक कागजातलाई अप्टिकल क्यारेक्टर रिकग्निसन (OCR) मार्फत स्क्यान गर्दछ । यस प्रविधिले गर्दा तस्बिर वा स्क्यान गरिएका फाइलहरूमा रहेका अक्षरहरूलाई पनि सजिलै सफ्टवेयरले बुझ्न सक्ने र खोज्न मिल्ने ढाँचामा परिणत गर्दछ । अचम्मको कुरा त यो छ कि यति जटिल र प्रभावशाली वेबसाइट तयार पार्न डेभलपरहरूलाई जम्मा पाँच घण्टा मात्र लागेको थियो ।

जे-स्विटः एप्स्टिनको डिजिटल साम्राज्य

जेमेलको सफलतापछि यसका सिर्जनाकर्ताहरू र उनीहरूका साथीहरूले अन्य सहयोगी प्लेटफर्महरू पनि विकास गरेका छन्, जसलाई सामूहिक रूपमा जे-स्विट (J-Suite) भनिन्छ । यसमा JPhotos पनि छ, जुन एउटा यस्तो डेटाबेस हो, जहाँ सरकारले सार्वजनिक गरेका १ लाख ८० हजार भन्दा बढी तस्बिरहरूलाई व्यवस्थित रूपमा राखिएको छ ।

त्यस्तै एप्स्टिनको कुख्यात विमान लोलिता एक्सप्रेस र उनका अन्य विमानहरूको उडान विवरणलाई ट्र्याक गरेको रेकर्ड राख्न जेफ्लाइट्स (JFlights) तयार पारिएको छ । यसैगरी जेमाजोन (Jamazon) नामक अर्को साइट पनि बनाइएको छ, जसले एप्स्टिनले अमेजनबाट गरेका अर्डरहरूको विवरणहरू देखाउँछ, जसले उनको दैनिक जीवनशैलीका बारेमा जानकारी दिन्छ ।

यी सबै उपकरणहरूले एप्स्टिनको जीवन र उनको सम्पर्कमा रहेका व्यक्तिहरूको एउटा ठुलो सञ्जाललाई उजागर गर्न मद्दत पुर्‍याएका छन् । धेरैले यसलाई वर्षको सबैभन्दा प्रभावशाली ‘टेक प्रोजेक्ट’ को रूपमा पनि व्याख्या गरेका छन् ।

जेमेलले प्रविधि जगतमा एउटा नयाँ बहस सुरु गरेको छ । यसले सरकारी निकायहरू सूचना सार्वजनिक गर्न मात्र सक्षम छन्, तर ती सूचनाहरूलाई आम मानिसले बुझ्ने गरी प्रस्तुत गर्न निजी क्षेत्रका स्वयंसेवक प्रोग्रामरहरूमाथि निर्भर हुनुपर्ने अवस्थालाई उजागर गरेको छ । जहाँ सरकारी वेबसाइटहरूमा डेटा खोज्न घन्टौँ समय लाग्छ, त्यहाँ जेमेलले एक क्लिकमै उत्तर दिने क्षमता राख्छ ।

जेमेल केवल सर्वसाधारणका लागि मात्र होइन, बरु पत्रकार र अनुसन्धानकर्ताहरूका लागि पनि एउटा महत्त्वपूर्ण स्रोत बनेको छ । पहिले पत्रकारहरूले हजारौँ पीडीएफ फाइलहरू म्यानुअल रूपमा पल्टाउनु पर्थ्यो, तर अब उनीहरूले मुख्य शब्दहरू (किवर्ड) र मितिका आधारमा सेकेन्डमै जानकारी पाउन सक्छन् । 

यसले गर्दा एप्स्टिनका आर्थिक कारोबार, उनी र गिस्लेन म्याक्सवेलबिचको सम्बन्ध र विभिन्न शक्ति केन्द्रहरूसँगको पहुँचको गहिरो विश्लेषण गर्न सजिलो भएको छ ।

विशेषगरी एप्स्टिनले कसरी आफ्नो प्रभाव प्रयोग गरेर मानिसहरूलाई मनोवैज्ञानिक रूपमा नियन्त्रणमा राख्थे र आफ्ना अपराधहरू लुकाउन कसरी रणनीतिक ईमेलहरू लेख्थे भन्ने कुरा जेमेलले प्रस्ट पारेको छ । रिजन (Reason) जस्ता पत्रिकाहरूले उल्लेख गरे अनुसार जेमेलले यी फाइलहरूलाई एउटा सुसंगत न्यारेटिभको रूपमा प्रस्तुत गर्न मद्दत पुर्‍याएको छ ।

जेमेलको उदयले डिजिटल पारदर्शिताको नयाँ युगको सङ्केत गरेको छ । यसले देखाएको छ कि सूचना उपलब्ध हुनु मात्र पर्याप्त छैन, त्यो पहुँचयोग्य पनि हुनुपर्छ । सरकारले लाखौँ फाइलहरू सार्वजनिक गरे पनि ती सामग्रीहरूलाई सार्थक बनाउने काम जेमेल जस्ता प्लेटफर्महरूले गरेका छन् ।

जेफ्री एप्स्टिनको कालो कर्तुतको यो डिजिटल आर्काइभले भविष्यमा ठुला डेटा लिक र सरकारी खुलासाहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने पाठ सिकाएको छ । राम्रो इन्टरफेस डिजाइन र एआईको प्रयोगले सूचनाको शक्तिलाई जनताको हातमा पुर्‍याउन सक्छ भन्ने कुरा जेमेलले प्रमाणित गरिदिएको छ । एप्स्टिन मरिसके पनि उनको यो डिजिटल इनबक्सले अझै धेरै वर्षसम्म विश्वका शक्तिशाली व्यक्तिहरूलाई प्रश्नहरूको घेरामा राखिरहने निश्चित छ ।

पछिल्लो अध्यावधिक: माघ २६, २०८२ ८:३८

टिप्पणीहरू