close

टेकपाना फ्याक्टचेकः आशिका तामाङ रास्वपा प्रवेश गरेको भन्दै एआई सिर्जित फोटो भाइरल

हिक्मत आचार्य हिक्मत आचार्य

पुस १९, २०८२ २०:३८

टेकपाना फ्याक्टचेकः आशिका तामाङ रास्वपा प्रवेश गरेको भन्दै एआई सिर्जित फोटो भाइरल

काठमाडौँ । बिहीबारदेखि सामाजिक सञ्जालमा सामाजिक अभियन्ता आशिका तामाङको फोटोले चर्चा पाइरहेको छ । उक्त फोटोमा आशिका तामाङलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछाने र काठमाडौँ महानगरका प्रमुख बालेन्द्र शाह (बालेन)ले स्वागत गरेको देखाइएको छ । टेकपाना फ्याक्टचेक डेस्कले गरेको तथ्यजाँचबाट उक्त फोटो एआई सिर्जित भएको पुष्टि भएको छ । हालसम्म आशिका तामाङ कुनै पनि पार्टीमा प्रवेश गरेकी छैनन् । 

दाबी

फेसबुकमा ‘Sushila Shigu Khapung’ ले १ जनवरी २०२६ दिउसो १२ः२० बजे एउटा पोस्ट राखिन् । पोस्टको क्याप्सनमा लेखिएको छ, “हार्दिक बधाइ छ आसिका तामाङलाइ रास्वपा प्रबेश गरेकोमा अब नेपालको मुहार फेरिने भो💪💪 #foryouシ #foryoupageシ ।” एउटै फोटोलाई तीन ठाउँमा राखिएको छ । तर, फरक फरक देखिने गरी मिलाइएको देखिन्छ । यो सामग्री तयार पार्दासम्म उक्त पोस्टमा ४४०० बढी रियाक्सन र ८९६ कमेन्ट आएका छन् भने २३ पटक शेयर भएको छ । हेर्नुहोस् ओरिजिनल पोस्ट, आर्काइभ पोस्ट र स्क्रिनशट ।

अनुसन्धान

टेकपाना फ्याक्टचेक डेस्कले अनुसन्धानका क्रममा फेसबुकमा ‘आशिका’, ‘आसिका’, ‘रास्वपा’, ‘रासपा’, ‘राशपा’ लगायतका किवर्ड खोज्यो ।

‘चामलिङ हाङ’ नामक प्रयोगकर्ताले त्यही फोटोलाई आधार मान्दै आफ्नो धारणा राखेको पोस्ट फेला पर्‍यो । उनले लेखेका छन्, “(दुई बेहुला एक बेहुली) सामाजिक अभियन्ता आसिका नाना , पन्चे बाजा बजायर सिन्दुर पोते पोहिराय झै पोहिरिन्दै उसै दिदी बेहुली जस्तै सिङगारियकी आँखा मा गाजल नाख मा नथी सपक्क कोरेको कपाल कान मा झुम्का गाला भरी पोतियको लेपन ओठमा छर्लङ्ग देखिने तो रातो लाली आहा साचिकै बेहुली बिवाह को मन्डप मा सिन्दुर लगायर फेरो लगाउन आटेको बेहुली जस्तै लु स्याबास समानुपातिक छनोट  पक्का ।” यो सामग्री तयार पार्दासम्म उक्त पोस्टमा २१६ रियाक्सन र २८ कमेन्ट आएका छन् । हेर्नुहोस् ओरिजिनल पोस्ट, आर्काइभ पोस्ट र स्क्रिनशट ।

 

त्यस्तै ‘Simroungadh New’ नामको पेजले पनि आशिका तामाङ रास्वपामा प्रवेश गरेको दाबी गर्दै तीन ओटा फोटो राखेको छ । हेर्नुहोस् ओरिजिनल पोस्ट, आर्काइभ पोस्ट र स्क्रिनशट ।

रवि समर्थक सिन्धुली नामको फेसबुक पेजले रवि लामिछाने र आशिका तामाङले हात मिलाएको देखिने फोटो राखेको छ । हेर्नुहोस् ओरिजिनल पोस्ट, आर्काइभ पोस्ट र स्क्रिनशट । 

‘मिस पबी ४१’ नामको पेजले आशिका तामाङ र बालेन शाह जस्तो देखिने फोटो राख्दै तामाङ रास्वपामा प्रवेश गरेको दाबी गरेको छ । हेर्नुहोस् आर्काइभ पोस्ट । आर्काइभ पोस्ट ।

त्यस्तै ‘कमरेड जामु’ नामको पेजले आशिका तामाङ हर्क साम्पाङको पार्टीमा प्रवेश गरेको दाबी गरेको छ । हेर्नुहोस् आर्काइभ पोस्ट

 

लोक स्टार नेपाल (आर्काइभ), सुसन फुयाल (आर्काइभ) लगायतले पनि आशिका तामाङ रास्वपामा प्रवेश गरेको दाबी सहितको पोस्ट राखेका छन् । 

सबैभन्दा पहिले भाइरल भइरहेका तस्बिर विश्लेषण गर्नतर्फ लागौँ । फोटो आफैमा अस्वाभाविक देखिन्छ । टीका लगाइरहेको देखाउन खोजे पनि रास्वपा सभापति रवि लामिछाने र बालेन शाहले सिउँदोमा सिन्दूर लगाइरहेको जस्तो देखिन्छ । यसैलाई व्यङ्ग्य गर्दै अधिकांशले ‘वैवाहिक जीवनको शुभकामना’ भन्दै कमेन्ट गरेका छन् । हालै मात्र बुबा गुमाएका बालेनको कपाल र दाह्री छोटो छ । 

तर भाइरल फोटोमा बालेनको लामो दाह्री र कपाल देखाइएको छ । पृष्ठभूमिमा अक्षरहरू देखिए पनि अस्वाभाविक देखिन्छन् । अङ्ग्रेजी अक्षरको संयोजनबाट कुनै बेतुकको शब्द बनाइएको देखिन्छ । नेपालको झण्डा पनि बिग्रिएको छ । 

फोटोलाई हामीले हाइभ मोडरेसनमा अपलोड गरेर हेर्‍यौँ । हाइभ मोडरेसनले उक्त फोटो एआई सिर्जित हुने सम्भवाना ५१.२ प्रतिशत हुनसक्ने देखायो । 

आशिका तामाङ हर्क साम्पाङको पार्टीमा प्रवेश गरेको दाबी गर्दै राखिएको पोस्टमा समावेश फोटो हाइभ मोडरेसनले ९९.९ प्रतिशत एआई सिर्जित हुनसक्ने देखायो । 

आशिका तामाङ विभिन्न पार्टीमा प्रवेश गरेको दाबी गर्दै आएका फोटो एआई सिर्जित पुष्टि भइसकेपछि हामीले ‘पार्टी प्रवेश गरेको’ दाबी तर्फ लाग्यौँ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको आधिकारिक वेबसाइट र सामाजिक सञ्जालका ह्यान्डल, आशिका तामाङका सामाजिक सञ्जालका अकाउन्ट र हर्क साम्पाङका अकाउन्टमा पार्टी प्रवेश गरेको विषय खोज्यौँ । तर, फेला परेन । आशिका तामाङ पार्टी प्रवेश गरेको विषयसँग सम्बन्धित समाचार पनि व्यावसायिक सञ्चार माध्यममा कतै फेला परेनन् । यी विभिन्न तथ्यलाई आधार मान्दा यो सामग्री तयार पार्दासम्म आशिका तामाङ कुनै पनि पार्टीमा प्रवेश नगरेको पुष्टि हुन्छ ।

दाबी

सामाजिक अभियन्ता आशिका तामाङ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) मा प्रवेश गरिन् ।

दाबीकर्ता

फेसबुक प्रयोगकर्ताहरू ‘Sushila Shigu Khapung’, ‘चामलिङ हाङ’, ‘सुसन फुयाल’ तथा ‘Simroungadh New’, ‘रवि समर्थक सिन्धुली’, ‘मिस पबी ४१’, र ‘लोक स्टार नेपाल’ जस्ता फेसबुक पेजहरू । (नोट: ‘कमरेड जामु’ नामको पेजले भने उनी हर्क साम्पाङको पार्टीमा प्रवेश गरेको दाबी गरेको छ ।)

तथ्य

भाइरल फोटोमा देखिएका दृश्यहरू अस्वाभाविक छन् । फोटोमा बालेन शाहको लामो दाह्री र कपाल देखाइएको छ । जबकि वास्तविक जीवनमा हालै बुबा गुमाएका कारण उनको कपाल र दाह्री छोटो छ । फोटोको पृष्ठभूमिमा रहेका अक्षर र नेपालको झण्डाको स्वरूप पनि बिग्रिएको र बनावटी देखिन्छ । त्यस्तै ‘हाइभ मोडरेसन’ नामक एआई डिटेक्सन टुलले यी फोटोहरू एआईबाट सिर्जना गरिएको हुनसक्ने देखाएको छ । एउटा फोटोमा ५१.२ प्रतिशत र अर्कोमा ९९.९ प्रतिशत एआई सिर्जित हुनसक्ने सम्भावना देखिएको छ ।

त्यसैगरी रास्वपाको आधिकारिक वेबसाइट, सामाजिक सञ्जाल र स्वयम् आशिका तामाङका आधिकारिक पेजमा पार्टी प्रवेशबारे कुनै पनि जानकारी वा घोषणा गरिएको छैन । कुनै पनि स्थापित वा व्यावसायिक सञ्चार माध्यममा आशिका तामाङ पार्टी प्रवेश गरेको समाचार आएको छैन ।

निष्कर्ष

सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका आशिका तामाङ रास्वपा प्रवेश गरेको भनिएका फोटोहरू एआई निर्मित भ्रामक सामग्री हुन् । यो फ्याक्टचेक तयार पार्दासम्म उनी कुनै पनि राजनीतिक दलमा प्रवेश गरेकी छैनन् ।

प्रतिक्रिया

तपाईँले हाम्रो वेबसाइट, सामाजिक सञ्जालका ह्यान्डल (फेसबुकइन्स्टाग्रामटिकटकएक्सयुट्युबलिङ्क्डइन) वा [email protected] मा तथ्य जाँच गर्नुपर्ने सामाजिक सञ्जालका पोस्ट पठाउन सक्नु हुनेछ । तथ्य जाँचलाई लिएर कुनै प्रतिक्रिया वा सुझाव भए हामीलाई ईमेल पठाउनु सक्नु हुनेछ ।

 

 

पछिल्लो अध्यावधिक: पुस १९, २०८२ २१:६