एआईले बनाएका डिपफेक अर्थात् नक्कली अनुहारका तस्विर चिन्ने महत्त्वपूर्ण ६ टिप्स

काठमाडौं । पछिल्लो समय आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रविधिमा यति धेरै विकास भइरहेको छ कि, यसले बनाएका नक्कली अनुहारहरू (डिपफेक) वास्तविक मानिसको तस्बिरभन्दा पनि सक्कली जस्ता देखिन थालेका छन् । केही वर्षअघिसम्म एआईले बनाएका तस्बिरमा छवटा औँला हुने, पृष्ठभूमि (ब्याकग्राउन्ड) बिग्रिएको हुने, वा कानको मुन्द्रा नमिलेको जस्ता सजिलै देखिने त्रुटिहरू हुन्थे, जसले गर्दा तिनलाई चिन्न सजिलो हुन्थ्यो । तर अब एआई यति परिष्कृतित बनिसकेको छ कि पुराना तरिकाहरूबाट मात्र यी तस्बिरहरूको पहिचान गर्न असम्भव जस्तै भइसकेको छ ।

यसले गर्दा अनलाइन ठगी, भ्रामक सूचना (Disinformation) को फैलावट, र पहिचान चोरी जस्ता गम्भीर समस्याहरू बढ्दै गएका छन् । यस्तोमा ठगहरूको सिकार हुनबाट बच्न हामीले एआईले बनाएका तस्बिरहरू कसरी चिन्ने त ?

अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी (ANU) का अनुसन्धानकर्ताहरूले पीएनएएस (PNAS) जर्नलमा प्रकाशन गरेको एक अध्ययनले मानिसहरूलाई छोटो तालिम दिएर एआई अनुहार पहिचान गर्ने क्षमता झन्डै दोब्बर बढाउन सकिने देखाएको छ । यस अध्ययनका अनुसार हामीले सानातिना त्रुटिहरू खोज्नुको सट्टा अनुहारको समग्र गुणमा ध्यान दिनुपर्छ ।

यहाँ हामीले वैज्ञानिक अनुसन्धानमा आधारित एआई तस्विर पहिचान गर्न सघाउने केही महत्त्वपूर्ण टिप्सहरू तयार पारेका छौँ:

एआई अनुहार चिन्न प्रयोग गर्नुपर्ने ६ मुख्य टिप्स

एआईले तस्बिर बनाउँदा हजारौँ मानिसका अनुहारहरूको गणितीय औसत (Mathematical average) निकाल्छ । यसले गर्दा एआई अनुहारहरू अति-साधारण (Hyper-average) हुन्छन् । अनुहार पहिचान गर्न असाधारण क्षमता भएका व्यक्तिहरू (जसलाई Super-recognizers भनिन्छ) ले यही कुरा बुझेर सजिलै एआई तस्विर चिन्न सक्छन् । तपाईंले पनि तस्बिर हेर्दा यी ६ कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।

१. अति-सममिति (High Symmetry)

वास्तविक मानिसको अनुहार कहिल्यै पनि पूर्ण रूपमा सममित (दायाँ र बायाँ भाग दुरुस्तै उस्तै) हुँदैन । तर एआईले बनाएका अनुहारहरू अक्सर धेरै नै सममित हुन्छन् । यदि कुनै अनुहार अस्वाभाविक रूपमा मिलेको छ भने त्यो एआई हुन सक्छ ।

२. पूर्ण समानुपात (Proportionality)

एआईले औसत डेटा प्रयोग गर्ने भएकाले यसका अनुहारका अङ्गहरू एकदमै मिलेका र समानुपातिक हुन्छन् ।

३. अस्वाभाविक आकर्षण (Attractiveness)

अनुसन्धानले देखाए अनुसार एआईले बनाएका अनुहारहरू आम मानिसको तुलनामा धेरै नै आकर्षक देखिन्छन् । यदि कोही व्यक्ति हुनै नसक्ने गरी राम्रो (Too good to be true) देखिन्छ भने सचेत हुनुहोस् ।

४. विशिष्टताको कमी (Lack of Distinctiveness)

वास्तविक मानिसको अनुहारमा केही न केही फरक वा विशिष्ट गुण (Distinctive features) हुन्छन्, जसले उनीहरूको पहिचान बनाउँछ । हाम्रा असिममिति (यो सममितिको ठीक विपरीत अवस्था हो, जसलाई गणित, कला र विज्ञानमा कुनै वस्तु वा आकारको दुई भाग एक-अर्काको ठ्याक्कै ऐना जस्तो नहुने अवस्था भनेर बुझिन्छ । यसमा सन्तुलन वा समानताको अभाव हुन्छ) र अपूर्णताहरू नै हाम्रा चिनारी हुन् । तर एआई अनुहारहरू औसत र धेरै सामान्य प्रकृतिका हुन्छन् ।

५. कम स्मरणीयता (Less Memorable)

एआई अनुहारहरू हेर्दा आकर्षक लागे पनि तिनलाई सम्झन गाह्रो हुन्छ । विशिष्ट गुणहरू नहुने भएकाले भिडमा यी अनुहारहरू छुट्टिँदैनन् र बिर्सन सजिलो हुन्छ ।

६. भावपूर्णताको कमी (Less Expressiveness)

मानिसको अनुहारमा प्राकृतिक र जीवन्त भाव हुन्छ । एआईले जतिसुकै राम्रो तस्बिर बनाए पनि यसका अनुहारहरूमा वास्तविक मानिसको जस्तो गहिरो भाव वा एक्सप्रेसन (Expressiveness) पाइँदैन ।

केही थप सङ्केतहरू

माथिका ६ गुणहरू नै एआई चिन्ने सबैभन्दा भरपर्दा उपाय हुन् । यस बाहेक केही मसिना त्रुटिहरूले पनि एआईको पोल खोल्न सक्छन् । तपाईंले तस्बिरमा चस्माको फ्रेमको असिममिति, कानका मुन्द्रा नमिलेको, दाँतको अस्वाभाविक बनावट वा पिक्सेल र तस्बिरको पृष्ठभूमि (Background) मा देखिएका अनौठा रेखाहरू वा आकारहरू (Distortions) मा ध्यान दिन सक्नुहुन्छ । साथै, अनुहारको छालामा अस्वाभाविक ग्लो वा चिल्लोपन (Water splotches) छ भने पनि त्यो एआई जेनेरेटेड हुन सक्छ ।

अभ्यास कसरी गर्ने ?

तपाईंलाई आफ्नो एआई चिन्ने क्षमताको परीक्षण गर्न मन छ भने WhichFaceIsReal.com वा ThisPersonDoesNotExist.com जस्ता वेबसाइटहरू भिजिट गर्न सक्नुहुन्छ । यसले तपाईंको डिपफेक राडार (Deepfake radar) बलियो बनाउन मद्दत गर्छ ।

एआई प्रविधिको विकास र यो बिरालो र मुसाको खेल जस्तै निरन्तर चलिरहने दौडमा आफूलाई सुरक्षित राख्न तपाईंलाई माथिका टिप्सहरूले पक्कै पनि मद्दत गर्नेछन् । अनलाइनमा देखिने हरेक आकर्षक प्रोफाइल फोटो साँचो नहुन सक्छ, त्यसैले सदैव सचेत रहनुहोस् ।

 

पछिल्लो अध्यावधिक: असार १६, २०८३ ८:१७

टिप्पणीहरू