सामाजिक सञ्जालको बलमा तमिलनाडुको सत्तामा थलपति विजयको उदय
बैशाख २९, २०८३ १२:३२
काठमाडौँ । पछिल्लो समय भारतको दक्षिणी राज्य तमिलनाडुको राजनीतिक इतिहासमा एउटा यस्तो मोड आएको छ, जसले दशकौँदेखि जरा गाडेर बसेका परम्परागत राजनीतिक शक्तिहरूलाई हल्लाएको मात्र छैन, निर्वाचन लड्ने र जित्ने परिभाषा नै बदलिदिएको छ । दक्षिण भारतीय चलचित्रका नायक जोसेफ विजय आफ्ना करोडौँ प्रशंसक माझ थलपति (कमाण्डर) का रूपमा चिनिन्छन् । उनले तमिलनाडुको नवौँ मुख्यमन्त्रीका रूपमा शपथ लिँदा यो केवल एउटा अभिनेताको राजनीतिमा प्रवेशको विषय मात्र होइन, बरु एउटा अत्याधुनिक डिजिटल क्रान्तिको परिणाम पनि हो ।
विजयको नेतृत्वमा रहेको नवगठित पार्टी तमिलगा भेत्री कझगम (टीभीके) राज्यको २३४ सदस्यीय विधान सभामा १०८ सिट जित्दै सबैभन्दा ठुलो दलको रूपमा उदायो । बहुमतका लागि आवश्यक ११८ सिटभन्दा १० सिट कम भए पनि विजयले भारतीय राष्ट्रिय काँग्रेस र अन्य साना दलहरूको समर्थनमा गठबन्धन सरकार बनाउन सफल भएका छन् । यो जितको पछाडि कुनै ठुला भौतिक र्याली वा परम्परागत प्रचारको भन्दा पनि सामाजिक सञ्जालको अकल्पनीय भूमिका रहेको बीबीसीको विश्लेषण छ ।
विजयको यो साइलेन्ट लहरलाई बुझ्न मदुरै सेन्ट्रल निर्वाचन क्षेत्रको नतिजालाई हेर्नु पर्याप्त हुन्छ । त्यहाँबाट टीभीकेले ४२ वर्षीय माधर बधुरुद्दिनलाई उम्मेदवार बनाएको थियो । बधुरुद्दिन कुनै खानदानी राजनीतिक परिवारका सदस्य थिएनन्, बरु उनी मदुरैमा एउटा साधारण मासु पसल चलाउँथे ।
हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको बाहुल्यता रहेको र प्रसिद्ध मीनाक्षी अम्मान मन्दिर रहेको यस क्षेत्रमा मुस्लिम उम्मेदवार बधुरुद्दिनले जित्ने कुरामा कसैले कल्पनासम्म गरेका थिएनन् । उनका प्रतिद्वन्द्वीहरू निकै शक्तिशाली थिए ।
सत्तासीन डीएमकेका तर्फबाट राज्यका मन्त्री तथा बौद्धिक नेता पलानिवेल थियागा राजन र एआईएडीएमकेबाट चर्चित अभिनेता तथा निर्देशक सुन्दर सी मैदानमा थिए । यी दिग्गजहरूले हेलिकोप्टर, ठुला र्याली र भव्य जुलुससहित प्रचार गरिरहँदा बधुरुद्दिन भने केही समर्थकका साथ टोपी लगाएर सामान्य ढङ्गले मतदाताको दैलोमा पुगिरहेका थिए ।
अचम्मको कुरा त के थियो भने पार्टी अध्यक्ष विजय आफू पनि बधुरुद्दिनको क्षेत्रमा प्रचारका लागि पुगेनन् । तर जब चुनाबी नतिजा सार्वजनिक भयो, बधुरुद्दिनले आफ्ना शक्तिशाली प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई १९ हजारभन्दा बढी मतान्तरले पराजित गरे । बधुरुद्दिनले बीबीसीसँग कुरा गर्दै भनेका छन्, "मेरो एक मात्र शक्ति मेरा नेता विजय र हाम्रो पार्टीको चुनाव चिन्ह सिट्टी थियो । मैले केवल भ्रष्टाचार मुक्त प्रशासनको वाचा गरेर चुनाव लडेको थिएँ ।"
यो जितले के स्पष्ट पार्यो भने तमिलनाडुमा अब भोट हाल्नका लागि ठुला र्यालीको आवश्यकता रहेन ।
सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल योद्धा
विजयको यो जितलाई भारतकै पहिलो यस्तो निर्वाचन मान्न सकिन्छ, जुन लगभग पूर्ण रूपमा सामाजिक सञ्जालको मद्दतले जितिएको थियो । बैङ्गलोरस्थित मिडिया रणनीतिकार अनुप चन्द्रशेखरनका अनुसार विजयका समर्थकहरूले युट्युब, इन्स्टाग्राम र फेसबुक जस्ता प्लेटफर्महरू प्रयोग गरेर एउटा डिजिटल क्रान्ति नै ल्याएका थिए ।
भारत विश्वकै दोस्रो ठुलो स्मार्टफोन बजार हो र तमिलनाडुका युवाहरूमा यसको पहुँच निकै गहिरो छ । विजयले यसैलाई आफ्नो हतियार बनाए । अन्य नेताहरू सञ्चारमाध्यममा अन्तर्वार्ता दिन र घण्टौँ लामो भाषण गर्न व्यस्त रहँदा विजयले चुनाबी अभियानभर एउटा पनि प्रेस कन्फ्रेन्स वा अन्तर्वार्ता दिएनन् । उनका भाषणहरू निकै छोटा हुन्थे । तर उनका ती छोटा भाषणहरूलाई पार्टीको सूचना प्रविधि (आईटी) शाखा र हजारौँ डिजिटल योद्धाहरूले इन्स्टाग्राम रिल्स, युट्युब शर्ट्स र ह्वाट्सएप भिडिओमा ढालेर क्षणभरमै लाखौँ मानिसहरूसम्म पुर्याउँथे ।
यसको एउटा ज्वलन्त उदाहरण हो- मदुरैमा भएको पार्टी सम्मेलनमा विजयले खिचेको एउटा सेल्फी भिडिओ । उक्त भिडिओले २४ घण्टाभित्रै ९० मिलियन (९ करोड) भन्दा बढी भ्युज पाएको थियो । चन्द्रशेखरनले बीबीसीलाई बताएअनुसार विजयको टोलीले उपस्थिति, कन्टेन्ट, नेटवर्क र सही समयको यस्तो सन्तुलन मिलाएको थियो कि त्यसले परम्परागत जनमत सर्वेक्षणहरूलाई समेत असफल तुल्याइदियो ।
३० वर्षको फिल्मी करियर र अन-स्क्रिन छविको प्रभाव
विजयको राजनीतिक सफलताको जग उनले विगत तीन दशकदेखि चलचित्र क्षेत्रमा बनाएको छविमा अडिएको छ । २२ जुन, १९७४ मा चेन्नईमा जन्मिएका विजयले सन् १९८४ मा बाल कलाकारका रूपमा अभिनय यात्रा सुरु गरेका थिए । सन् १९९२ मा उनका पिता एसए चन्द्रशेखरको निर्देशनमा नालैया थेर्पुबाट मुख्य अभिनेताका रूपमा डेब्यु गर्दा उनको लुक्सलाई लिएर निकै आलोचना गरिएको थियो । तर उनले हार खाएनन् ।
सन् १९९० को दशकमा उनले पोवे उनक्कागा, लव टुडे र काधलुकु मरियाधई जस्ता चलचित्रमार्फत रोमान्टिक हिरोको छवि बनाए । सन् २००३ को थिरुमलाई पछि उनी एक्सन हिरोका रूपमा उदाए र गिल्ली, पोक्किरी जस्ता चलचित्रले उनलाई सुपरस्टार बनाए । विजयले आफ्ना चलचित्रहरूमा प्रायः भ्रष्टाचार, सामाजिक अन्याय र असमानता विरुद्ध लड्ने क्रुद्ध युवाको भूमिका निर्वाह गरे । उनले आफूलाई गरीब र निमुखाको संरक्षकका रूपमा प्रस्तुत गरे । जसले गर्दा सर्वसाधारणमा उनीप्रति एउटा गहिरो विश्वास पैदा भयो । थलपति भन्ने उपनाम उनलाई उनका फ्यानहरूले नै दिएका हुन् ।
फ्यान क्लब र राजनीतिक मसिन
विजयको सबैभन्दा ठुलो शक्ति उनका ८५,००० भन्दा बढी सङ्गठित फ्यान क्लबहरू हुन् । उनले सन् २००९ मै विजय मक्कल इयक्कम (भीएमआई) नामक सङ्गठनमार्फत आफ्ना प्रशंसकहरूलाई एकीकृत गरेका थिए । सुरुमा यो सङ्गठनले सामाजिक सेवा र परोपकारी कार्यहरू गर्थ्यो । तर २ फेब्रुअरी २०२४ मा विजयले तमिलगा भेत्री कझगम (टीभीके) पार्टी घोषणा गरेपछि ती फ्यान क्लबहरू रातारात एउटा अनुशासित र अत्याधुनिक राजनीतिक मसिनमा परिणत भए ।
यी फ्यान क्लबहरूले केवल अनलाइनमा मात्र होइन, बरु गाउँ-गाउँमा गएर मतदाताहरूलाई सिट्टी चुनाव चिन्ह चिनाउन र भोट हाल्न प्रेरित गरे । यो डिजिटल र ग्राउन्ड नेटवर्कको मिश्रण नै विजयको सफलताको सूत्र बन्यो । विशेष गरी जेनजीका युवा मतदाता र महिलाहरूले उनलाई ठुलो सङ्ख्यामा साथ दिए ।
राजनीतिक यात्रामा विजयले केही ठुला चुनौती र विवादहरूको पनि सामना गर्नुपर्यो । सेप्टेम्बर २०२५ मा करुरमा भएको उनको एउटा राजनीतिक र्यालीमा भागदौड हुँदा ४१ जनाको ज्यान गएको थियो । यो घटनापछि विजयले दुई महिनासम्म आफ्नो प्रचार अभियान रोकेका थिए र पीडित परिवारलाई आर्थिक सहयोगको घोषणा गरेका थिए ।
यसबाहेक विजयको व्यक्तिगत जीवन पनि चर्चामा रह्यो । सन् १९९९ मा सङ्गीता सोर्नालिङ्गमसँग विवाह गरेका विजयको वैवाहिक सम्बन्धमा सन् २०२५ मा दरार आयो । सङ्गीताले सम्बन्धविच्छेदको निवेदन दिँदै विजयमाथि घर प्रवेशमा रोक लगाएको र अर्की एक अभिनेत्रीसँग सम्बन्ध रहेको गम्भीर आरोप लगाएकी थिइन् । यद्यपि विजयले यी आरोपहरूमाथि कहिल्यै सार्वजनिक टिप्पणी गरेनन् ।
त्यस्तै उनको सम्पत्ति र कर विवादका विषय पनि हेडलाइनमा छाए । मार्च २०२६ सम्म विजयको कूल सम्पत्ति ६.२५ अर्ब भारुभन्दा बढी छ । सन् २०१५ र २०२० मा उनीमाथि आयकर विभागले छापा मारेको थियो । साथै उनले बेलायतबाट आयात गरेको रोल्स रोयस कारको कर छुट सम्बन्धी मुद्दाले पनि निकै विवाद निम्त्याएको थियो, जसमा पछि उनले अदालतबाट राहत पाएका थिए ।
शपथ ग्रहण र नयाँ सरकार गठन
१० मे २०२६ का दिन विजयले तमिलनाडुको मुख्यमन्त्रीका रूपमा शपथ लिए । विजयले सार्वजनिक प्रशासन, गृह, प्रहरी र विशेष पहल जस्ता महत्त्वपूर्ण विभागहरू आफैँसँग राखेका छन् । उनको सरकारलाई काँग्रेसले सत्तामै बसेर र भीसीके, सीपीआई, सीपीआई (एम) जस्ता दलहरूले बाहिरबाट समर्थन गरेका छन् ।
विजयको यो जितले तमिलनाडुमा ६ दशकदेखि चल्दै आएको द्रविड पार्टीहरू (डीएमके र एआईएडीएमएके) को आलोपालो शासनलाई पूर्णविराम लगाइदिएको छ । उनले त्रिची इस्ट र पेराम्बुर दुवै क्षेत्रबाट चुनाव जितेका थिए ।
विजयको जितले भारतीय राजनीतिमा नयाँ मानक स्थापित गरेको छ । तर निर्वाचन जित्नु एउटा कुरा हो भने राज्य चलाउनु अर्कै कुरा हो । धेरैले विजयको प्रशासनिक अनुभवको कमीमाथि प्रश्न उठाएका छन् । बधुरुद्दिन जस्ता उनका समर्थकहरू भने ६७ वर्षअघि डीएमके सत्तामा आउँदा पनि उनीहरूसँग अनुभव नभएको तर्क गर्दै विजयले स्वच्छ र भ्रष्टाचार मुक्त प्रशासन दिनेमा ढुक्क छन् ।
चन्द्रशेखरनले बीबीसीलाई भनेका छन्, "यो मोडेल सफल भयो किनभने विजय एक नयाँ अनुहार थिए र उनीसँग कुनै राजनीतिक बोझ थिएन । तर अब उनले काम गरेर देखाउनुपर्छ । केवल डिजिटल संसारमा रमाएर मात्र हुँदैन, वास्तविक संसारका चुनौतीहरूको सामना गर्न पार्टी संरचनालाई अझ बलियो बनाउनुपर्छ ।"
मुख्यमन्त्रीका रूपमा विजयको अगाडि अब बेरोजगारी, स्वास्थ्य सेवा र कृषि जस्ता जटिल समस्याहरूको समाधान गर्नुपर्ने चुनौती छ । तमिलनाडुका जनताले रिल हिरोलाई रियल हिरो बनाइसकेका छन् । अब थलपति विजयका लागि वास्तविक परीक्षा सुरु भएको छ । यो ऐतिहासिक मोडले भविष्यमा भारतका अन्य राज्यहरूको राजनीतिलाई पनि डिजिटल बाटोतर्फ लैजाने निश्चित छ । विजय र उनका भर्चुअल योद्धाहरूले सुरु गरेको यो यात्राले लोकतन्त्रमा प्रविधिको शक्तिलाई सधैँका लागि स्थापित गरिदिएको छ ।
पछिल्लो अध्यावधिक: बैशाख २९, २०८३ १२:३२
