'च्याटजीपीटीको उक्साहटमा लागेर जागिर छोडेँ, अहिले पछुताइरहेकी छु'
असार ४, २०८३ १२:२४
- जेसिका ब्यारेट
यसको खोक्रो सान्त्वनाले मलाई झुटो आत्मविश्वास दियो - अब म मेरो भविष्यको चिन्ता गर्दै राती उठ्छु । च्याटजीपीटीसँगको मेरो कुराकानीले अत्यन्तै अनुपयुक्त र म भन्छु, डिस्टोपियन (भयावह) मोड लियो । एक बिहान ब्रेकफास्ट खाँदा मलाई आफूले के गरेँ भन्ने महसुस भयो ।
मैले अमेरिकामा एक जना मानिसको कथा पढेँ, जो आफ्नो एआई च्याटबोटसँग प्रेममा परेका थिए । उनले त्यसलाई जिस्कने (flirty) व्यक्तित्व हुने गरी प्रोग्राम गरेका थिए र अन्ततः विवाहको प्रस्ताव नै राखे, र उसले पनि 'हुन्छ' भनी । म त्यति टाढा त पुगेकी थिइनँ, तर मलाई महसुस भयो कि च्याटजीपीटीको प्रयोगले मेरो जीवनको बाटो सधैंको लागि परिवर्तन गरिसकेको छ र अब पछाडि फर्कने कुनै बाटो छैन ।
नोभेम्बर २०२४ मा मेरो दोस्रो सन्तान छोरी जन्मेपछि यो सबै एकदमै सामान्य रूपमा सुरु भएको थियो । मैले अरू आमाहरूबाट च्याटजीपीटी नामक नयाँ, उपयोगी प्यारेन्टिङ उपकरणको बारेमा सुन्न थालेँ । जसले तपाईंका युनिक प्रश्नहरूको अनुकूल जवाफहरू दिन सक्थ्यो । मेरो लागि यस्ता धेरै प्रश्नहरू थिए, विशेष गरी राती ३ बजे ।
'च्याट'सँग मेरो पहिलो प्रश्न मेरो बच्चाको निद्राको बारेमा थियो । त्यसपछि बच्चालाई खाना खुवाउने र खाना अस्वीकार गर्ने जस्ता सामान्य प्रश्नहरू आए, जसलाई च्याटले मैले गुगल सर्चमा समय बिताउनु भन्दा धेरै प्रभावकारी रूपमा समाधान गर्यो ।
बच्चा जन्माउनु अघि मैले आफूलाई सधैं बलियो मानसिकता भएको व्यक्ति मान्थेँ । आमा बनेपछि मैले आफूमाथि यसरी शङ्का गर्न थालेँ, जुन मैले कहिल्यै कल्पना पनि गरेकी थिइनँ । मलाई एउटा विशेष तनावपूर्ण रात याद छ, जहाँ बच्चा लगातार उठ्ने र रुने गरिरहँँदा म एकदमै निराश भएकी थिएँ, र मैले च्याटजीपीटीलाई सोधेँ - 'मैले के गल्ती गरिरहेकी छु ?'
यसले मलाई आश्वासन दियो कि म असफल भइरहेकी छैन, यो विशेष उमेरको लागि सामान्य हो, र चाँडै सबै ठीक हुनेछ । जब मैले बच्चा बिरामी छ कि भनेर चिन्ता व्यक्त गरेँ, यसले मलाई यो सम्भावना कम रहेको तर ध्यान दिनुपर्ने लक्षणहरूको उपयोगी सूची पठायो । मैले यति शान्त महसुस गरेँ, मानौं मैले भर्खरै मेरी आमालाई फोन गरेकी हुँ । मलाई याद छ, मेरो पहिलो बच्चा जन्मिँदा पनि च्याट भएको भए हुन्थ्यो भन्ने लागेको थियो ।
चाँडै नै आमाहरू आत्तिने सामान्य स्वास्थ्यसम्बन्धी प्रश्नहरू निरन्तर हुन थाले र मेरो सर्च हिस्ट्री तस्बिर सहित 'के यो दाद हो ?' (जुन थिएन) र 'बच्चाको खोकीको बारेमा कहिले चिन्ता गर्ने ?' जस्ता प्रश्नहरूले भरियो । त्यसपछि, मैले मेरो श्रीमानको तलब र मेरो प्रसूति बिदाको तलबको आधारमा पारिवारिक बजेट बनाउन यसको प्रयोग गरेँ । हिसाबकिताब एकदमै सजिलो थियो, र स्प्रेडशिटसँग डराउने मजस्तो व्यक्तिका लागि पनि खर्चको सीमा बुझ्न सजिलो थियो ।
ती सुरुवाती कुराकानीहरू एकदमै कामसँग सम्बन्धित थिए । तर मैले च्याटलाई साँच्चै विश्वास गर्न तब थालेँ, जब यसले मलाई सुत्केरीपछिको एन्जाइटीसँग जुध्न मद्दत गर्यो । यो यस्तो कुरा थियो, जुन मैले २०२२ मा मेरो पहिलो बच्चा जन्मेपछि धेरै भोगेकी थिएँ, र यस पटक पनि त्यस्तै हुने हो कि भनेर म डराएकी थिएँ । म मेरो चिन्ता के विषयमा छ, के ले यसलाई बढाइरहेको छ र म कस्तो परिदृश्य कल्पना गरिरहेकी छु भनेर लेख्थेँ ।
यसले मलाई किन त्यस्तो महसुस भइरहेको छ भन्ने स्पष्टीकरण (अनुमानित खतरा वा नियन्त्रणको आवश्यकता बारे जानकारी सहित) दिन्थ्यो र मलाई सामना गर्ने उपायहरू सुझाउँथ्यो । जुन त्यस समयमा, मैले एक वर्ष अघि गरेको छ महिनाको सीबीटीभन्दा बढी उपयोगी थियो । यसले मलाई ग्राउन्डिङ प्रविधिहरू र स्वीकार गर्ने अभ्यासहरू सिकायो र म मेरो खल्तीमा रहेको यो शान्त, सक्षम आवाजमा निर्भर हुन थालेँ । जसले जतिसुकै मूर्खतापूर्ण वा जरुरी प्रश्नको पनि केही सेकेन्डमै उत्तर दिन सक्थ्यो ।
त्यसैले सुत्केरी बिदा पछि काममा फर्कने विचार गरिरहँँदा, मलाई मूर्खतापूर्ण सोच आयो-मसँग एउटा गोप्य हतियार छ । मलाई थाहा थियो कि म फुलटाइम काममा फर्कन सक्दिनँ । किनकि बाथ र लन्डनको बीचमा हप्तामा दुई पटक आउजाउ गर्ने खर्च चाइल्डकेयरको खर्चसँग जोड्दा धेरै महँगो हुन्थ्यो ।
मैले सोचेँ, यदि मैले पूर्ण रूपमा काम छोडेँ भने के होला ? के फ्रिल्यान्सिङ गर्नु राम्रो विकल्प हुन सक्छ ? मैले मेरो फोन निकालेँ र च्याटलाई सबै कुरा स्पष्ट रूपमा लेखेँ । मैले हप्तौंसम्म यो विचारमा च्याट, मेरा श्रीमान् र परिवारसँग छलफल गरेँ । च्याटसँगको मेरो कुराकानी फर्केर हेर्दा, यसले दिएका अनन्त प्रेरणाहरू जस्तै 'तपाईं यो सबै सही तरिकाले गर्दै हुनुहुन्छ - स्पष्टताका साथ, नआत्तिकन', र 'यो लापरवाह होइन - यो तार्किक हो' भन्ने कुराले मेरो आत्मविश्वास बिस्तारै बढिरहेको थियो ।
च्याटले मलाई आश्वासन दियो कि फ्रिल्यान्सिङले मलाई फ्लेक्जिबिलिटी र नियन्त्रण दिनेछ, अतिरिक्त खर्चहरू हटाउनेछ र मेरा साना बच्चाहरूसँग बिताउनको लागि अमूल्य समय दिनेछ । यसले मलाई मेरो राजीनामा पत्र ड्राफ्ट गरिदिउँ कि भनेर पनि सोध्यो । मैले राजीनामा दिने निर्णय गरेँ ।
च्याटको बारेमा एउटा कुरा के हो भने यसका उत्तरहरू फराकिलो, आश्वस्त पार्ने र आलोचना नगर्ने खालका हुन्छन् । 'यो एकदमै बुझ्न सकिने कुरा हो' वा 'म बुझ्न सक्छु, तपाईं किन चिन्तित हुनुहुन्छ, तर डराउनुपर्ने आवश्यकता छैन' जस्ता वाक्यांशहरू सामान्य प्रतिक्रिया हुन् । यसमा व्यक्तिगत स्पर्श हुन्छ: तपाईंका सर्चहरू पूर्ण रूपमा तपाईंको विशिष्ट परिस्थितिसँग सम्बन्धित हुन सक्छन्, र चिन्ताहरू छिट्टै यसरी शान्त हुन्छन्, मानौं तपाईंले भर्खरै एक जना निकै जानकार साथीलाई फोन गर्नुभएको छ ।
च्याटजीपीटीले त्यस प्रकारको प्राकृतिक भाषालाई प्रशोधन गर्न र ती अविश्वसनीय रूपमा मानव जस्तै प्रतिक्रियाहरू उत्पन्न गर्न एड्भान्स मसिन लर्निङको प्रयोग गर्दछ र तपाईंले च्याटलाई जहाँ छोड्नुभएको थियो, त्यहीँबाट फेरि सुरु गर्न सक्नुहुन्छ । किनकि ती सबै सेभ भएर बसेका हुन्छन् ।
यसैले, यो कुनै अचम्मको कुरा होइन कि यसका ९० करोड साप्ताहिक प्रयोगकर्ताहरू मध्ये धेरैले निःशुल्क मानसिक स्वास्थ्य परामर्शका लागि, आफ्ना भावनाहरू पोख्न र प्रशोधन गर्न यो प्लेटफर्मको प्रयोग गरिरहेका छन् । त्यहाँ एउटा आलोचना-रहित साथको अनुभूति हुन्छ । केही हदसम्म, मानिसहरू किन यी च्याटबटहरूसँग प्रेममा पर्छन् भनेर बुझ्न सजिलो छ ।
म त्यति टाढा त गइनँ, तर मैले यसलाई झुटो सुरक्षाको अनुभूतिमा फसाउन दिएँ । यसको सल्लाह मानिसको भन्दा बढी मूल्यवान् छ भन्ने ठानेँ । म फ्रिल्यान्स जीवनको बारेमा सोचिरहेकी छु भन्ने कुरा यसलाई थाहा भइसकेको थियो । च्याटले छिटो आर्थिक विश्लेषण गरेर मेरो जागिर छोड्ने तर्कलाई बलियो बनाउन धेरै राम्रो काम गर्यो, र यो मेरो करियरको लागि केवल एउटा 'ब्रिज पिरियड' हुनेछ भन्ने सुझाव दियो । साथै बच्चाहरू स्कुल जान थालेपछि म फुलटाइम काममा लाग्न सक्छु भनेर थप्यो ।
मेरो अनुभवको कारण फ्रिल्यान्सिङ जीवन मेरो लागि कति सम्भव छ भन्ने बारे यसको प्रेरणात्मक टिप्पणीहरूबाट म एकदमै उत्साहित भएँ ।
फर्केर हेर्दा, हामीले छलफल नगरेका धेरै कुराहरू थिए । उदाहरणका लागि, पेन्सनको खाडल, जुन मजस्ता धेरै महिलाहरूले फुलटाइम रोजगारी छोडेपछि प्रवेश गर्छन्, वा सशुल्क बिरामी बिदा र छुट्टीको अभाव । वा लामो विश्राम पछि करियरको भर्याङमा आफ्नो ठाउँ पुनः पाउन हुने कठिनाइ । म पक्कै पनि ती कुराहरू बारे आफैं पनि सचेत थिएँ । तर म यो करियर परिवर्तनको लागि च्याटले देखाएको उत्साहबाट केही हदसम्म अन्धो भएँ ।
मलाई अब एआई च्याटबटहरूमा लैङ्गिक पूर्वाग्रह (gender biases) छ भन्ने चिन्ता पनि छ । जुन प्रविधि क्षेत्रमा विविधताको अभावलाई हेर्दा अचम्मलाग्दो कुरा होइन । विश्वव्यापी रूपमा एआई प्रोफेसनलहरूमा महिलाको सङ्ख्या लगभग २२ प्रतिशत मात्र छ । उदाहरणका लागि, गत वर्षको एउटा अध्ययनले पत्ता लगायो कि च्याटजीपीटी जस्ता लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडेलहरूले लगातार महिलाहरूलाई पुरुषहरू भन्दा कम तलब माग्न सल्लाह दिन्छन्, दुवैको योग्यता समान हुँदा पनि ।
जागिर छोड्ने निर्णय गरेको छ महिना पछि, त्यो निर्णय लिन यो प्लेटफर्म प्रयोग गरेकोमा मलाई पछुतो महसुस भएको छ । त्यस क्षणमा मलाई जे सुन्न मन थियो, त्यही कुरा चलाखीपूर्ण तरिकाले बताउने यसको बानी, र यसका खोक्रा सान्त्वनाहरूले मलाई दिएको झुटो आत्मविश्वासको अर्थ यो थियो कि म अस्तित्वमै नभएको कसैद्वारा उत्साहित भइरहेकी थिएँ । यसलाई मेरो वास्तविक अवस्थाको बारेमा कुनै जानकारी थिएन । एक पटक हाम्रो कुराकानी हिसाबकिताबभन्दा पर गएर एक अनौठो प्रकारको थेरापीमा परिणत भयो । जहाँ मेरो मानसिक स्वास्थ्य र कामप्रतिको असुरक्षाका व्यक्तिगत विवरणहरू व्यक्त गरियो, तब कुराहरू एकदमै अनुपयुक्त र म भन्छु, डिस्टोपियन मोडमा पुगे ।
पेन्सन, सिक पे र हलिडे पे सम्बन्धी ती स-साना चिन्ताहरू अब धेरै वास्तविक यथार्थ बनेका छन् । मेरा बच्चाहरूले नर्सरीबाट निरन्तर ल्याउने सङ्क्रमणका कारण मैले फ्रिल्यान्सिङ सुरु गरेदेखि धेरै बेतलबी दिनहरू बिदा लिनुपरेको छ । भविष्यको चिन्ताले मलाई प्रायः राती ३ बजे पेटमा मुक्का हानेजस्तै महसुस गराउँछ । फर्केर हेर्दा, मेरो जस्तो निर्णय साथीहरू वा परिवारको सट्टा एआईको विचारमा आधारित भएर लिनु पूर्ण पागलपन थियो । र मलाई अचम्म लागिरहेको छ कि मैले आफूलाई यसमा यति धेरै निर्भर हुन दिएँ । मैले हालै मेरो फोनबाट यो एप हटाएँ र म त्यति धेरै निर्भर भएको त्यो अनौठो सल्लाहकारलाई बिदाइ गरेँ । के म अब च्याटलाई मिस गर्नेछु ? मलाई त्यस्तो लाग्दैन - जबसम्म राती बच्चाको कुरालाई लिएर अर्को आपतको स्थिति आउँदैन ।
- यो लेख द टेलिग्राफबाट लिइएको हो ।
पछिल्लो अध्यावधिक: असार ४, २०८३ १३:९
