विश्वकपको उपाधि जित्ने दाउमा स्मार्ट भेस्टमाथि ब्राजिलको भरोसा
असार १५, २०८३ ८:३८
काठमाडौं । ब्राजिलले अन्य कुनै पनि राष्ट्रभन्दा बढी पटक पुरुष विश्वकप जितेको छ । पाँचवटा उपाधि र पुस्तौंका फुटबल लेजेन्डहरूले हरेक चार वर्षमा हुने फिफा विश्वकपमा ब्राजिललाई हराउनै पर्ने एउटा बलियो टोलीको रूपमा स्थापित गरेका छन् ।
तर पछिल्ला पाँचवटा प्रतियोगिताहरूमा भोगेको निराशापछि, ब्राजिलियन टोलीले २०२६ मा आफ्नो पकड बलियो बनाउन केही थप प्राविधिक मद्दत खोजेको छ । पर्दा पछाडि, खेल वैज्ञानिकहरूले खेलाडीहरूको दौडने गति र मुटुको धड्कनदेखि थकानको स्तर र चोटपटक निको हुने प्रक्रियासम्मका सबै कुराको निगरानी गर्न वेयरेबल टेक्नोलोजी (पहिरनयोग्य प्रविधि) प्रयोग गरेर उनीहरूलाई ट्र्याक गरिरहेका छन् ।
यसको उद्देश्य सरल छ: ब्राजिलका मुख्य प्रशिक्षक कार्लो एन्सेलोटी र उनको टोलीलाई करियर नै तय गर्ने विश्वकपका निर्णयहरू लिनुअघि सकेसम्म धेरै जानकारी उपलब्ध गराउनु । समूह चरणमा दुई जीत तर एक बराबरी खेल्दै नकआउट चरणमा सोमबार राति जापान विरुद्ध खेल्न गइरहेको यो टोलीलाई यहाँसम्म पुर्याउन डेटाले कसरी मद्दत गरेको छ भनेर चर्चा गरेका छौं ।
ट्र्याकिङ भेस्टहरू
ब्राजिलभर, अधिकांश व्यावसायिक खेलाडीहरूले आफ्नो जर्सीभित्र सेन्सर जडित स्मार्ट भेस्ट लगाउँछन्, जुन हेर्दा केही हदसम्म स्पोर्ट्स ब्रा जस्तो देखिन्छ । सिजनभर आफ्ना क्लबहरूमा प्रशिक्षण गर्दा र खेलहरू खेल्दा उनीहरूले यी भेस्टहरू लगाउँछन्, जसले उनीहरू कसरी हिँडडुल गर्छन्, कति कडा परिश्रम गरिरहेका छन् र कति राम्ररी रिकभर भइरहेका छन् भन्ने विस्तृत डेटा उत्पादन गर्छ ।
यस्तो ट्र्याकिङ प्रविधिले विगत एक दशकमा द्रुत गतिमा फड्को मारेको छ, र विश्वकपमा सहभागी अधिकांश टोलीहरूले अहिले यी इलेक्ट्रोनिक पफर्मेन्स र ट्र्याकिङ प्रणालीहरू प्रयोग गरिरहेका छन् ।
यद्यपि, ब्राजिलले आफ्ना पुरुष, महिला र युवा लिगका सबै टोलीहरूमा खेलाडीहरूको निगरानीलाई व्यापक रूपमा एकीकृत गरेको छ ।
व्यक्तिगत क्लबहरूले आफ्ना खेलाडीहरूका बारेमा सङ्कलन गरेको जानकारी त्यसपछि राष्ट्रिय टोलीको खेल विज्ञान विभागलाई पठाइन्छ । यसले प्रशिक्षकहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय ड्युटीको लागि तयारी गरिरहेका खेलाडीहरूलाई सिजनभर निगरानी गर्न अनुमति दिन्छ ।
"दैनिक रूपमा, जब हामी खेलाडीहरूसँग हुँदैनौँ, हामी क्लबहरूसँग कुराकानी गर्छौं र उनीहरूले ट्र्याकिङ प्रणालीबाट हामीलाई खेलाडीहरूको जानकारी पठाउँछन्," ब्राजिलको राष्ट्रिय टोलीका खेल विज्ञान प्रमुख गिलहर्मे पासोस बीबीसीसँग भन्छन् । "त्यसैले यसलाई हाम्रो डेटाबेसमा एकीकृत गर्न र खेलाडीहरू हामीसँग नभएको बेला उनीहरूको विश्लेषण गर्न सजिलो हुन्छ ।"
एउटा अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको लागि, यसले एउटा अनौठो चुनौतीको सामना गर्न मद्दत गर्छ । क्लबका प्रशिक्षकहरूको विपरीत, राष्ट्रिय टोलीका स्टाफहरूले आफ्ना स्टार खेलाडीहरूसँग सीमित समय मात्र बिताउँछन् । टोलीका धेरै सदस्यहरू विभिन्न लिगहरूमा मात्र नभई विभिन्न महाद्वीपहरूमा समेत खेल्छन् । यसले प्रदर्शनको तुलना गर्न र विश्वकप जित्ने सम्भावना भएको टोली निर्माण गर्न आवश्यक प्रतिभाहरूको मूल्याङ्कन गर्न अझ गाह्रो बनाउँछ ।
यद्यपि, खेलाडी ट्र्याकिङ प्रविधिले ब्राजिलका स्टाफहरूलाई खेलाडीहरू हजारौं माइल टाढा हुँदा पनि प्रभावकारी रूपमा उनीहरूको निगरानी गर्न अनुमति दिन्छ । पासोस भन्छन्, "यो ट्रान्जिसन प्रक्रियामा खेलाडीहरू ठ्याक्कै कहाँ छन् भन्ने कुरा हामीलाई थाहा हुन्छ ।"
प्रमुख प्रतियोगिताहरू अघि त्यो स्पष्टता एउटा ठुलो सम्पत्ति हो ।
कसलाई खेलाउने भन्ने कुराको छनोट
खेलाडीहरूको छनोट, उनीहरूको पोजिसन र रणनीतिक भूमिकाहरू वर्षभर सङ्कलन गरिएको यही धेरैजसो डेटाबाट निर्देशित हुन्छ । केही खेलाडीहरू चोटपटक बोकेर वा रिह्याबिलिटेसन (पुनर्स्थापना) कार्यक्रमहरूबाट फर्केर पनि आइपुग्छन् । अन्य खेलाडीहरूले क्लब स्तरमा असामान्य रूपमा हेभी वर्कलोड (कार्यभार) को सामना गरिरहेका हुन सक्छन् ।
यी निगरानी प्रणालीहरूको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रयोगहरू मध्ये एउटा ह्यामस्ट्रिङ (hamstring) चोटहरूको पुनर्स्थापनाको व्यवस्थापन गर्नु हो, जुन एलिट फुटबलमा एक साझा समस्या हो ।
"खेलाडीहरू कति स्प्रिन्ट गरिरहेका छन् र उच्च गतिमा कुदिरहेका छन् भन्ने जस्ता मेट्रिक्सहरूमा नजर राखेर, खेल वैज्ञानिकहरूले खेलाडी सुरक्षित रूपमा रिकभर हुन सक्षम छ कि छैन भनेर मूल्याङ्कन गर्न सक्छन्", पासोस भन्छन् । "यदि खेलाडी उच्च गतिको खेलाडी हो भने, मांसपेशी राम्ररी रिकभर भएको ग्यारेन्टी गर्न साना कदमहरू चाल्दै, यो मेट्रिकमा ध्यान दिनु धेरै महत्त्वपूर्ण छ ।"
यस डेटाले रणनीतिक निर्णयहरूलाई पनि प्रभाव पार्न सक्छ । एक विशेष गरी द्रुत गतिको खेलाडी एक बलियो विङ्गर हुन सक्छ, जबकि रिकभरी मेट्रिक्सले खेलाडीले सुरुवाती एघारमा खेल्ने वा खेलको पछिल्लो भागमा 'इम्प्याक्ट सब्स्टिच्युट' को रूपमा प्रयोग गरिने भन्ने निर्धारण गर्न मद्दत गर्न सक्छ ।
"यदि तपाईंसँग धेरै नै द्रुत गतिको खेलाडी छ भने, प्रशिक्षकले सायद त्यो खेलाडीलाई काउन्टर-अट्याक गर्न सक्ने शैलीमा प्रयोग गर्ने बारे सोच्न सक्छन्," पासोस भन्छन् ।
यो तयारीको मात्र कुरा होइन । ट्र्याकिङ भेस्टहरू विश्वकपभर लगाउन जारी राखिनेछ, जसले प्रायः केही दिनको मात्र अन्तरमा हुने खेल अवधिभर लाइभ डेटा प्रदान गर्दछ । र थकान तथा रिकभरीको निगरानी गर्दा कोचिङ स्टाफलाई को खेल्न तयार छ र कसलाई थप आरामको आवश्यकता हुन सक्छ भनेर निर्णय गर्न मद्दत गर्नेछ ।
बोस्टनमा प्रविधिको परीक्षण
खेलकुद प्रविधि कम्पनी क्याटापुल्ट (Catapult) ले निर्माण गरेको ट्र्याकिङ भेस्टले ब्राजिलसहित धेरै विश्वकप टोलीहरूसँग काम गरिरहेको छ । यो हल्का भेस्टको सिलाइभित्र मुटुको धड्कन नाप्ने इलेक्ट्रोडहरू र पकेटभित्र जीपीएस ट्र्याकिङ डिभाइस राखिएको हुन्छ ।
बोस्टन लिगेसी एफसी (Boston Legacy FC) का हेल्थ एन्ड प्रोफेसनल डाइरेक्टर ड्यान जोन्स भन्छन् कि ट्र्याकिङले स्टाफहरूलाई प्रशिक्षणको क्रममा आफ्ना खेलाडीहरूलाई उनीहरूको सीमासम्म पुग्न प्रोत्साहित गर्न मात्र नभई उनीहरूलाई चोटपटकबाट जोगाउन पनि मद्दत गर्दछ ।
"ट्रेनिङ सेसनहरूमा यस्ता क्षणहरू आउँछन्, जब हामीले योजना गरेअनुसारको भोलुम वा फिटनेस पाइरहेका हुँदैनौँ भनेर देख्छौं," उनी भन्छन् । त्यस्ता अवस्थाहरूमा खेल विज्ञान स्टाफले चाहेको प्रशिक्षणको प्रभावकारिता प्राप्त गर्न सुटुक्क कुनै अभ्यासलाई लम्ब्याउन सिफारिस गर्न सक्छन् ।
भर्खरैको एउटा खेलमा, बोस्टन लिगेसीले चोटबाट फर्किएकी एक खेलाडीको निगरानी गरिरहेको थियो । स्टाफले उनको पुनर्स्थापना कार्यक्रमको लागि सुरक्षित दौड र उच्च गतिको गतिविधिको मात्रा गणना गरेका थिए । खेलभर ती सङ्ख्याहरूलाई रियल-टाइममा ट्र्याक गरियो ।
"जब उनी ती सङ्ख्याहरूमा पुगिन्, हामीले प्रशिक्षकहरूसँग कुरा गर्यौं र भन्यौं कि हामीले निकट भविष्यमै सब्स्टिच्युट (खेलाडी परिवर्तन) गर्ने बारे सोच्नुपर्छ," प्रशिक्षक भन्छन् । "हामीले उनलाई मैदानबाट बाहिर निकाल्यौं ।"
विश्वकपका प्रशिक्षकहरूले लिन्छन् अन्तिम निर्णय
प्रविधिमा फुटबलको बढ्दो निर्भरताको बाबजुद, आधुनिक एनालिटिक्सको बारेमा सबैभन्दा ठुलो भ्रम यो हो कि धेरै डेटाले स्वतः राम्रो निर्णयहरूतर्फ डोर्याउँछ । यथार्थ धेरै जटिल छ ।
ब्राजिलका पासोस भन्छन् कि एउटा उदाहरण उनको दिमागमा अझै ताजै छ ।
ट्र्याकिङ डेटा प्रयोग गरेर, उनले एक खेलाडीको पहिचान गरे, जसले खेलहरूको समयमा मात्र करिब ६ किलोमिटर (३.७ माइल) दूरी कभर गरिरहेका थिए । टोलीमा रहेका उनका धेरै साथीहरू त्योभन्दा झण्डै दोब्बर दूरी दौडिरहेका थिए । पूर्णतः सङ्ख्यामा हेर्दा, त्यो खेलाडीले कमजोर प्रदर्शन गरिरहेको जस्तो देखिन्थ्यो । तर जब प्रशिक्षकहरूले फुटेजको समीक्षा गरे, उनीहरूले पुरै फरक कुरा पत्ता लगाए ।
"यो विशेष खेलाडी सधैं उत्तम रणनीतिक पोजिसनमा सही ठाउँमा हुन्थ्यो," पासोस भन्छन् । "उनी निकै प्रभावशाली खेलाडी थिए ।" यद्यपि, विश्वकपअघि महत्त्वपूर्ण रणनीतिक जानकारी बाहिरिन नदिन उनले ती खेलाडीको पहिचान भने गोप्य नै राखे ।
यसले एउटा यस्तो पाठ सिकाउँछ, जसलाई खेल वैज्ञानिकहरूले बढ्दो रूपमा जोड दिइरहेका छन्: फुटबल एथलेटिक्स होइन, र धेरै दौडनुको अर्थ सधैं राम्रो खेल्नु भन्ने हुँदैन । उत्कृष्ट शारीरिक मेट्रिक्स भएको खेलाडी पनि कुनै विशेष रणनीतिक प्रणालीको लागि गलत छनोट हुन सक्छ । असाधारण पोजिसनिङ, निर्णय लिने क्षमता वा नेतृत्वदायी गुणहरूले नै कुनै खेलाडीको करियरलाई परिभाषित गर्न सक्छ ।
यसमा खेलको मनोविज्ञानलाई पनि विचार गर्नुपर्ने हुन्छ ।
"कहिलेकाहीँ कुनै एक खेलाडीको शारीरिक पक्षको बारेमा धेरै राम्रो डेटा पाएर हामी छक्क पर्न सक्छौं," पासोस भन्छन् । "तर प्रशिक्षकले उनीहरूलाई प्राविधिक र मानसिक रूपमा आफ्नो खेल्ने शैली अन्तर्गत प्रदर्शन गर्न सक्छन् भन्ने विश्वास नगरेको कारण छनोट नगर्ने निर्णय गर्छन् ।"
जसै आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) र पफर्मेन्स एनालिटिक्सको विकास हुँदै जान्छ, प्रशिक्षकहरूका लागि उपलब्ध जानकारीको मात्रा अझै बढ्ने सम्भावना छ ।
यस विश्वकपमा, फिफा र लेनोभोले विकास गरेको एआई-सञ्चालित फुटबल क्लब असिस्टेन्ट पनि राष्ट्रिय प्रशिक्षक र खेलाडीहरूलाई तत्काल प्रतिक्रिया (फिडब्याक) प्रदान गर्न प्रयोग गरिएको छ । फुटबल एआई प्रो भनिने यस प्रविधिले लाखौं डेटा पोइन्टहरूको विश्लेषण गर्न मसिन लर्निङ र नेचुरल ल्याङ्ग्वेज प्रोसेसिङको प्रयोग गर्छ ।
तर फुटबलको प्राविधिक क्रान्तिका बाबजुद पनि, ब्राजिलका अगुवाहरू मानवीय विवेक निर्णायक कारकको रूपमा अझै पनि अपरिवर्तित नै छ भन्नेमा विश्वास गर्छन् । पासोस भन्छन्, "मुख्य भिन्नता भनेको प्रविधिको पछाडि बसेर डेटाको विश्लेषण गर्ने र यसलाई व्यावहारिक निर्णयहरूमा अनुवाद गर्ने विशेषज्ञ व्यक्तिहरू हुन् ।"
विश्वको सबैभन्दा सफल फुटबल राष्ट्रको लागि, वेयरेबल टेक्नोलोजीले आफ्ना प्रशिक्षकहरूलाई उनीहरूले उत्कृष्ट मानेको टोलीलाई विश्वकपको मैदानमा उतार्न मद्दत गर्न सक्छ । यद्यपि, विजय भने ती खेलाडीहरूले कस्तो प्रदर्शन गर्छन् भन्ने कुराले नै तय गर्नेछ ।
पछिल्लो अध्यावधिक: असार १५, २०८३ ८:४०
