सामाजिक सञ्जालमा अशान्त पार्ने फोटो-भिडिओबाट हैरान हुनु भयो ? मानसिक शान्ति यसरी जोगाउनुहोस्

काठमाडौँ । २३ र २४ भदौमा भएको जेन-जी आन्दोलनका क्रममा नेपाली समाजले कहिल्यै नदेखेको र नभोगेको भयावह स्थितिको साक्षी बन्नु पर्‍यो । सामाजिक सञ्जालको युगमा ती सम्बन्धी आधारभूत समाचार तथा जानकारी मात्र नभई विवत्स र त्रसित तुल्याउने अफवाह समेतले धेरैलाई गाँजेको छ ।

आन्दोलन पश्चात् जनजीवन सामान्य स्थितिमा फर्किसक्दा पनि आन्दोलनका हिंसात्मक तथा अशान्त पार्ने सामग्रीहरूको बाढी सामाजिक सञ्जालमा रोकिएको छैन । जसले हाम्रो मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पारिरहेको हुन्छ । आज हामी सामाजिक सञ्जालमा यस्ता सामग्रीहरूबाट आफूलाई जोगाउन र आफ्नो मानसिक शान्ति कायम राख्न सघाउने उपायहरू बारे चर्चा गर्दैछौँ ।

किन छ महत्त्वपूर्ण ?

अनुसन्धानले देखाउँछ कि हिंसात्मक वा अशान्त पार्ने फोटो, भिडिओ तथा अन्य सामग्रीको बारम्बार सम्पर्कमा आउँदा तनाव बढ्ने, चिन्ता लाग्ने र असहाय भावना पैदा हुने गर्छ । यी प्रभावहरू छोटो अवधिका मात्र हुँदैनन्; समयसँगै यसले आफ्नो र अरूको हेरचाह गर्न आवश्यक भावनात्मक स्रोतहरूलाई घटाउँदै जान्छ । सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरू प्रयोगकर्ताको 'इङ्गेजमेन्ट' (सहभागिता) बढाउनका लागि डिजाइन गरिएका हुन्छन्, न कि उनीहरूको मानसिक शान्तिको सुरक्षाका लागि । साथै, विगत एक वर्षदेखि प्रमुख सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूले आफ्नो कन्टेन्ट मोडरेसनका प्रयासहरू पनि घटाएका छन् । यसको अर्थ तपाईँले नचाहेका सामग्री पनि तपाईँको फिडमा आउन सक्छन् ।

के गर्ने ?

तपाईँले आफ्नो स्क्रिनमा आउने हरेक सामग्री हेर्नुपर्छ भन्ने छैन । आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको सुरक्षा गर्नु भनेको 'टार्ने' वा 'नकार्ने' होइन, बरु आफूलाई सक्रिय, दयालु र प्रभावकारी रहन आवश्यक ऊर्जा जोगाउने एक तरिका हो ।

सामाजिक सञ्जाल तटस्थ छैनन् । यिनका एल्गोरिदमहरू तपाईँको ध्यान खिच्नका लागि बनाइएका हुन्छन् । जसले हानिकारक वा सनसनीपूर्ण सामग्रीलाई पनि बढावा दिन सक्छन् । आफू निष्क्रिय रहेर सामाजिक सञ्जाल हेर्दा ती प्लेटफर्म बनाउने कम्पनीहरूको मात्र हित हुन्छ ।

आफ्नो ध्यानको रक्षा गर्नु भनेको आफ्नो कार्य गर्ने शक्ति पुन: प्राप्त गर्नु हो । अटोप्ले बन्द, कन्टेन्ट फिल्टर वा फिड क्युरेट गरेर तपाईँ आफ्नो दिमागमा के प्रवेश गर्छ भन्नेमा नियन्त्रण लिन सक्नु हुन्छ ।

त्यसका लागि निम्न चारवटा व्यावहारिक कदमहरू अपनाउन सक्नु हुन्छ । जसले तपाईँलाई हिंसात्मक वा अशान्त पार्ने भिडिओको सम्पर्कमा आउने सम्भावना कम गर्न मद्दत गर्नेछन् ।

१. अटोप्ले (Autoplay) बन्द गर्नुहोस् वा संवेदनशील सामग्री सीमित गर्नुहोस्

विभिन्न डिभाइस, अपरेटिङ सिस्टम र एप भर्सन अनुसार यी सेटिङहरू फरक हुन सक्छन् । तर अटोप्ले बन्द गर्दा तपाईँले नचाहेका भिडिओहरू आफैँ चल्ने समस्या कम हुन्छ ।

२. किवर्ड फिल्टर (Keyword Filters) प्रयोग गर्नुहोस्

धेरैजसो प्लेटफर्महरूले तपाईँलाई विशिष्ट शब्द, वाक्यांश वा ह्यासट्यागहरूलाई 'म्युट' वा 'ब्लक' गर्ने अनुमति दिन्छन् । यसले ग्राफिक वा हिंसात्मक सामग्री तपाईँको फिडमा आउने सम्भावनालाई उल्लेख्य रूपमा कम गर्छ ।

३. आफ्नो फिड क्युरेट (Curate Your Feed) गर्नुहोस्

नियमित रूपमा अशान्त पार्ने तस्बिर वा भिडिओहरू शेयर गर्ने अकाउन्टहरूलाई 'अनफलो' गर्नुहोस् । यसको सट्टा, तपाईँलाई ज्ञान, सम्बन्ध वा आनन्द दिने अकाउन्टहरूलाई 'फलो' गर्नुहोस् ।

४. सीमा तोक्नुहोस्

खाना खाने समयमा वा सुत्नुअघि फोन-रहित समय छुट्याउनुहोस् । अनुसन्धानले देखाउँछ कि यस्ता योजनाबद्ध विश्रामले तनाव कम गर्छ र मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ ।

पछिल्लो अध्यावधिक: भदौ ३०, २०८२ १३:४०

टिप्पणीहरू