विश्वभर किन बढिरहेको छ जेनजी प्रतिको चासो ?
चैत १, २०८२ ९:१७
काडमाडौँ । सन् १९९७ देखि २०१२ को बीचमा जन्मेका युवाहरूको समूह, जसलाई 'जेन जी' (Gen Z) भनिन्छ, अहिले इतिहासकै सबैभन्दा बढी अध्ययन, विश्लेषण र सर्वेक्षण गरिएको पुस्ता बनेको छ । द गार्डियनका अनुसार पछिल्लो केही समययता यो पुस्ताका हरेक गतिविधि-चाहे त्यो उनीहरूको खर्च गर्ने बानी होस् वा मानसिक स्वास्थ्य नै किन नहोस्, अत्यन्तै सूक्ष्म रूपमा निगरानी भइरहेको छ।
हालैका अनुसन्धानहरूले जेनजीका बारेमा केही अनौठा तथ्यहरू सार्वजनिक गरेका छन् । यो पुस्ता 'बिन्ज ड्रिङ्किङ' (अत्यधिक मादक पदार्थ सेवन) मा रुचि राख्ने, परम्परागत लैङ्गिक धारणाहरू बोक्ने र 'चाइनाम्याक्सिङ' (Chinamaxxing) जस्ता नयाँ सांस्कृतिक लहरमा रमाउने देखिएको छ । साथै उनीहरू एक्लै खाना खान (Solo dining) मन पराउँछन् र शारीरिक आकर्षण जत्तिकै वातावरणीय मूल्य-मान्यतालाई महत्त्व दिन्छन् ।
प्रविधि र सामाजिक सञ्जालको प्रभाव
लिभरपुल र म्यानचेस्टर विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थी एक्सपिरियन्स डाइरेक्टर पल रेडमन्ड भन्छन्, "यो पुस्ता प्रविधिको सर्वव्यापी पहुँचका साथ हुर्किएको पहिलो पुस्ता हो । कतिपयको त जन्मिनुअघि नै सामाजिक सञ्जालमा प्रोफाइल बनिसकेको थियो ।"
रेडमन्डका अनुसार उनीहरूको काम गर्ने शैली (छिटो-छिटो जागिर परिवर्तन गर्ने) र खर्च गर्ने फरक बानीले गर्दा रोजगारदाता र कम्पनीहरू उनीहरूलाई बुझ्न मरिहत्ते गरिरहेका छन् ।
आर्थिक शक्ति र बजारको दबाब
सिड (Seed) मार्केटिङ एजेन्सीकी ब्रान्ड निर्देशक जोआना अलककका अनुसार जेन एक्स पुस्ताले नेतृत्व गरेका कम्पनीहरू यो नयाँ पुस्तासँग जोडिन आतुर छन् । जेनजी यस्तो समयमा हुर्किए, जहाँ आर्थिक अस्थिरता, जलवायु चिन्ता, महामारी र अहिले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को दबदबा छ । यसले गर्दा उनीहरूको छनोट र ब्रान्डप्रतिको दृष्टिकोण परिवर्तन भएको छ ।
थ्रेड मिडियाका संस्थापक र सीईओ जेन्क ओजका अनुसार यो चासोको मुख्य कारण पैसा हो । सन् २०३५ सम्ममा जेनजी इतिहासकै सबैभन्दा धनी र धेरै खर्च गर्ने पुस्ता बन्ने बाटोमा छ । ओज भन्छन्, "यो पुस्ताले रियल-टाइम डेटा (Real-time data) सिधै उपलब्ध गराउँछ, जुन दशकौँदेखि बजारले खोजिरहेको थियो ।"
के यो केवल 'हिस्टेरिया' मात्र हो ?
यद्यपि सबै विज्ञहरू यसलाई सकारात्मक मान्दैनन् । किङ्ग्स कलेज लन्डनका प्रोफेसर बबी डफीका अनुसार जेनजी प्रतिको यो आशक्ति एक प्रकारको 'हिस्टेरिया' (Hysteria) वा उन्मादमा परिणत भएको छ । डफी भन्छन्, "हरेक पुस्ताले आफ्नो पछिको युवा पुस्तालाई 'खराब' देख्ने गर्छ । पहिले मिलिनियल्स (Millennials) को आलोचना हुन्थ्यो, अहिले जेनजीको पालो आएको छ ।"
प्रोफेसर डफीका अनुसार जेनजीमा देखिएका कतिपय व्यवहारहरू उनीहरूको उमेर (Life cycle) का कारण हुन्, जुन समयसँगै परिवर्तन हुन सक्छ । जस्तै: ढिलो विवाह गर्ने, लामो समय पढाइमा बिताउने वा ढिलो बच्चा जन्माउने । उनी तर्क गर्छन् कि सामाजिक सञ्जालमा फरक-फरक पुस्ताको अलग-अलग संसार हुनु र आपसमा संवादको कमी हुने भएकाले पनि यो पुस्ताका बारेमा गलत धारणाहरू (Stereotypes) फैलिएका छन् ।
जेनजी केवल एक पुस्ता मात्र नभई आधुनिक बजार र प्रविधिको ठुलो प्रयोगशाला बनेको छ । उनीहरूले दिने 'रियल-टाइम डेटा' ले विश्वको आर्थिक र सामाजिक दिशा तय गरिरहेको छ, चाहे त्यो बजारको रणनीति होस् वा सामाजिक मान्यता नै किन नहोस् ।
पछिल्लो अध्यावधिक: चैत १, २०८२ ९:१७
