के मोबाइल, ल्यापटप र ईभीहरू ८०% मात्र चार्ज गर्दा ब्याट्रीको आयु लम्बिन्छ ?

काठमाडौँ । आधुनिक जीवनमा स्मार्टफोन, ल्यापटप र विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी) जस्ता विद्युतीय उपकरण र साधनहरू अभिन्न हिस्सा बन्दै गइरहेका छन् । तर यी सबै उपकरणहरूको मुटुमा रहेको 'लिथियम-आयन ब्याट्री' को एउटा ठुलो कमजोरी छ, त्यो हो समयसँगै खिइँदै जाने समस्या ।

प्रविधि जगतमा वर्षौँदेखि एउटा चर्चा छ: "ब्याट्रीलाई ८० प्रतिशतभन्दा बढी चार्ज नगर्नुहोस् र २० प्रतिशतभन्दा तल झर्न नदिनुहोस् ।" के यो साँच्चै प्रभावकारी छ त ? आज हामी यही विषयमा चर्चा गर्दैछौँ ।

२०-८० को नियम र यसको पछाडिको विज्ञान

यो नियमको सिधा अर्थ आफ्नो डिभाइसको चार्ज २०% देखि ८०% को बीचमा सीमित राख्नु हो । लिथियम-आयन ब्याट्रीले कसरी काम गर्छ भन्ने कुरा बुझ्न एउटा 'रबर ब्यान्ड' लाई उदाहरणको रूपमा लिन सकिन्छ । रबर ब्यान्डलाई यसको अन्तिम बिन्दुसम्म तन्काउँदा (१००% चार्ज) वा एकदमै खुकुलो छोड्दा (०% चार्ज) यसको लचकता बिस्तारै समाप्त हुन्छ ।

लिथियम-आयन ब्याट्री भित्र लिथियम आयनहरू 'क्याथोड' र 'एनोड' बीच ओहोरदोहोर गर्छन् । जब ब्याट्री १००% चार्जको नजिक पुग्छ, यस भित्रको भोल्टेज ह्वात्तै बढ्छ । यो उच्च भोल्टेजले ब्याट्रीको भित्री रसायनमा 'केमिकल स्ट्रेस' वा तनाव उत्पन्न गर्छ, जसलाई 'इलेक्ट्रोलाइट अक्सिडेसन' भनिन्छ । अर्कोतर्फ चार्ज २०% भन्दा तल झर्दा ब्याट्रीको आन्तरिक संरचना अस्थिर हुन थाल्छ, जसले गर्दा ब्याट्रीले स्थायी रूपमा आफ्नो क्षमता गुमाउँदै जाने समस्या आउन सक्छ ।

ब्याट्रीको आयुमा कत्ति फरक पर्छ ?

ब्याट्रीको आयु 'चार्ज साइकल' मा मापन गरिन्छ । एक साइकल भनेको १००% क्षमता प्रयोग गर्नु हो । यदि तपाईंले सधैँ ० प्रतिशतदेखि १०० प्रतिशतसम्म चार्ज गर्नुभयो भने ब्याट्रीले करिब ३०० देखि ५०० पूर्ण साइकलपछि आफ्नो ८०% क्षमता गुमाउन थाल्छ ।

तर यदि तपाईंले २०-८० को दायरा अपनाउनुभयो भने यो साइकलको सङ्ख्या नाटकीय रूपमा बढ्न सक्छ । उदाहरणका लागि फुल चार्ज गर्दा ५०० पटक मात्र टिक्ने ब्याट्री ८०% मा सीमित राख्दा १,००० देखि १,५०० पटकसम्म चार्ज गर्न मिल्ने हुन सक्छ ।

ताप: ब्याट्रीको प्रमुख शत्रु

ब्याट्रीका लागि भोल्टेजभन्दा पनि खतरनाक तत्त्व तापक्रम हो । जब हामी ब्याट्रीलाई १००% चार्ज गर्छौँ, यसले बढी ताप उत्पन्न गर्छ ।

त्यसैले रातभर फोन चार्जमा छोड्दा फोन १००% मा पुगेपछि पनि 'ट्रिकल चार्जिङ' भइरहन्छ । जसले लगातार ताप उत्पन्न गर्छ र ब्याट्रीको आयु घटाउन सक्छ ।

अहिले विश्वका ठुला प्रविधि कम्पनीहरूले यो समस्यालाई स्वीकार गरिसकेका छन् र आफ्ना सफ्टवेयरमा समाधानहरू समावेश गरेका छन् ।

एप्पलको सपोर्ट पेज अनुसार आईफोन १५ र त्यसपछिका मोडेलहरूमा ८०% लिमिट फिचर समावेश गरिएको छ । यसलाई अन गरेपछि फोन ८०% पुगेपछि चार्ज हुन रोकिन्छ । यसअघिका मोडेलहरूमा पनि 'अप्टिमाइज्ड ब्याट्री चार्जिङ' छ । जसले प्रयोगकर्ताको सुत्ने र उठ्ने तालिका सिकेर ८०% सम्म छिटो र बाँकी २०% बिस्तारै चार्ज गर्छ ।

त्यस्तै सामसङको वन यूआईमा 'ब्याट्री प्रोटेक्सन' फिचर छ । यसमा 'म्याक्सिमम' मोड छनोट गर्दा फोन ८०% भन्दा बढी चार्ज हुँदैन ।

गुगल पिक्सेलमा पनि 'एडप्टिभ चार्जिङ' छ, जसले बिहानको अलार्म बज्नु ठीक अगाडि मात्र १००% पुग्ने गरी चार्जिङ स्पिड नियन्त्रण गर्छ ।

 

ल्यापटप र ईभीमा यसको प्रभाव

स्मार्टफोनमा मात्र होइन, ल्यापटप र ईभीमा यो नियम झनै महत्त्वपूर्ण छ । एसुस, डेल र लेनोभो जस्ता ल्यापटप निर्माताहरूले आफ्ना डिभाइसमा 'ब्याट्री हेल्थ म्यानेजर' दिएका छन् । जसले ल्यापटप सधैँ प्लग-इन रहँदा पनि चार्ज ५०-८०% को बीचमा सीमित राख्छ ।

त्यस्तै ईभी गाडीमा हुने सबैभन्दा महँगो चिज नै त्यसको ब्याट्री हो । त्यसैले ईभी निर्माताहरूले दैनिक प्रयोगका लागि ८० प्रतिशत मात्र चार्ज गर्न र लामो यात्रामा जाँदा मात्र १००% चार्ज गर्न सुझाव दिन्छन् । गाडीलाई २०% भन्दा कममा धेरै समय छोड्नु ब्याट्रीको स्वास्थ्यका लागि घातक मानिन्छ ।

ब्याट्री बारेका मिथक

कतिपय मानिस अझै पनि ब्याट्रीलाई पूरै रित्याएर मात्र चार्ज गर्नुपर्छ भन्ने ठान्छन् । यो धारणा पुरानो 'निकल-क्याडमियम' ब्याट्रीका लागि सही थियो, तर आधुनिक 'लिथियम-आयन' का लागि यो पूर्णतः गलत हो । लिथियम ब्याट्रीलाई पटक-पटक थोरै-थोरै चार्ज गर्दा कुनै हानि हुँदैन, बरु फाइदा हुन्छ ।

त्यस्तै फोनका सबै एपहरू स्वाइप गरेर बन्द गर्दा ब्याट्री जोगिन्छ भन्ने अर्को भ्रम छ । बरु एपहरूलाई ब्याकग्राउन्डमा 'फ्रिज' अवस्थामा रहन दिनु राम्रो हो, किनकि एप पटक-पटक खोल्दा प्रोसेसरले बढी ऊर्जा खपत गर्छ ।

के १००% चार्ज गर्नु नै हुँदैन त ?

व्यावहारिक रूपमा हेर्दा सधैँ ८०% मा मात्र सीमित हुनु कतिपयका लागि झन्झटिलो हुन सक्छ । यदि तपाईं लामो दिनका लागि घर बाहिर जाँदै हुनुहुन्छ वा यात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने १००% चार्ज गर्दा केही बिग्रिँदैन ।

मुख्य कुरा भनेको ब्याट्रीलाई १००% मा पुर्‍याएर घण्टौँसम्म चार्जरमा छोड्नु वा सधैँ ०% सम्म पुर्‍याउनु मात्र खराब हो । महिनामा एक पटक ब्याट्रीलाई १००% सम्म चार्ज गर्दा डिभाइसको ब्याट्री सेन्सर 'क्यालिबरेट' हुन मद्दत पुग्छ, जसले गर्दा फोनले सही ब्याट्री प्रतिशत देखाउँछ ।

ब्याट्री आयु बढाउने सुझाव

• चार्जलाई २० देखि ८० प्रतिशतको बीचमा राख्ने प्रयास गर्नुहोस् ।

• सम्भव भएसम्म फास्ट चार्जरभन्दा नर्मल चार्जर प्रयोग गर्नुहोस्, किनकि यसले कम ताप उत्पन्न गर्छ ।

• फोन चार्ज गर्दा कभर निकाल्नुहोस् ताकि तातो बाहिर जान पाओस् ।

• ओछ्यान वा सिरानी मुनि राखेर कहिल्यै चार्ज नगर्नुहोस् ।

• सस्तो र गुणस्तरहीन थर्ड-पार्टी चार्जर प्रयोग नगर्नुहोस् ।

• सिधा घाम लाग्ने ठाउँ वा तातो गाडी भित्र फोन नछोड्नुहोस् ।

• ब्याट्री सेटिङमा गएर 'अप्टिमाइज्ड चार्जिङ' फिचर अन गर्नुहोस् ।

• चार्ज भइरहेको बेला हेभी गेम खेल्ने वा भिडिओ एडिटिङ जस्ता काम नगर्नुहोस् ।

• नियमित सफ्टवेयर अपडेट गर्नुहोस्, किनकि यसमा प्रायः ब्याट्री व्यवस्थापनका नयाँ प्रविधिहरू समावेश गरिएका हुन्छन् ।

पछिल्लो अध्यावधिक: चैत ३, २०८२ ११:४५

टिप्पणीहरू