आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा लामो देशव्यापी इन्टरनेट अवरुद्ध इरानमा ८८ दिनपछि आंशिक सेवा सुरु

काठमाडौँ । इरानमा झन्डै तीन महिना लामो राष्ट्रव्यापी इन्टरनेट ब्ल्याकआउटपछि इन्टरनेट सेवा आंशिक रूपमा सञ्चालनमा आउन थालेको छ । इन्टरनेट निगरानी गर्ने निकाय नेटब्लक्सका अनुसार मङ्गलबार ८८ औँ दिनमा यो सेवा पुनः सुरु भएको हो ।

यसलाई आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा लामो राष्ट्रव्यापी इन्टरनेट अवरोध मानिएको छ । इरान कुल २,०९३ घण्टासम्म विश्वव्यापी इन्टरनेटबाट पूर्णतया अलग रहेको थियो ।

इरानमा इन्टरनेटमाथिको कडा प्रतिबन्ध डिसेम्बर २०२५ को अन्त्यतिर सरकार विरोधी प्रदर्शनहरूसँगै सुरु भएको थियो । फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमा सैन्य आक्रमण गरेपछि इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले यसलाई थप कडा बनाउँदै पूर्ण ब्ल्याकआउटमा परिणत गर्‍यो ।

इरानी अधिकारीहरूले निगरानी, जासुसी र साइबर हमलाहरू रोक्नका लागि यसो गरिएको दाबी गरेका थिए । यसअघि जनवरीमा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा पनि सुरक्षा बलले गरेको दमनलाई लुकाउन इन्टरनेट काटिएको आरोप अधिकारवादी समूहहरूले लगाएका छन् ।

राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले अवरुद्ध इन्टरनेट सेवा नियमित गर्न आदेश दिएका छन् । उनले चुनावका बेला पनि स्वतन्त्र इन्टरनेटको बाचा गरेका थिए ।

सञ्चार मन्त्रालयका अनुसार राष्ट्रपतिको आदेशपछि मङ्गलबार दिउँसोदेखि विभिन्न इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले पहुँच दिन थालेका हुन् । यद्यपि यो प्रक्रियामा ठुलो राजनीतिक शक्ति सङ्घर्ष देखिएको छ ।

राष्ट्रपतिको यो कदमलाई इरानको उच्च अदालतमा चुनौती दिइएको थियो । तर सञ्चारमन्त्री सत्तार हासेमीले राष्ट्रपतिको आदेश कार्यान्वयन हुने र २४ घण्टाभित्र सेवाहरू सुरु हुने जानकारी दिएका थिए ।

सेवा सुरु भए पनि यो पूर्ण र खुला भने छैन । केन्टिक र नेटब्लक्सका अनुसार इन्टरनेट ट्राफिक पहिलेको सामान्य अवस्थाको तुलनामा १० देखि ३३ प्रतिशतको बीचमा मात्र छ । मुख्यतया तेहरान र वरपरका क्षेत्रमा फाइबर-अप्टिक सेवाहरूमा सुधार देखिएको छ भने मोबाइल नेटवर्क, विशेष गरी इरानसेल अझै पनि अस्थिर छ ।

इरानको कुख्यात फिल्टरनेट प्रणाली अझै सक्रिय छ । ह्वाट्सएप, इन्स्टाग्राम, एक्स (ट्वीटर) र युट्युब जस्ता लोकप्रिय प्लेटफर्महरू अझै पनि प्रतिबन्धित छन् । जसलाई चलाउन प्रयोगकर्ताहरूले भीपीएनको सहारा लिनुपर्ने हुन्छ । यस पटकको इन्टरनेट पुनःस्थापना जनवरीको तुलनामा अझ कडा फिल्टरिङ र नियन्त्रणका साथ आएको छ ।

इन्टरनेट सेवा माथिको ८८ दिन लामो यो अवरोधले इरानी अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पारेको छ । जहाँ अनुमानित ५० लाख मानिसको रोजगारी इन्टरनेटमा निर्भर थियो र यस अवधिमा दैनिक ६० लाख डलर बराबरको आर्थिक क्षति भएको बताइएको छ ।

करिब २ लाख २३ हजार मानिसले यस अवधिमा बेरोजगारी बीमाका लागि आवेदन दिएका छन् । सञ्चारमन्त्री हासेमीले इन्टरनेट प्रतिबन्धका कारण डिजिटल अर्थतन्त्रमा क्षति पुगेको, लगानी कमजोर भएको र दक्ष जनशक्ति पलायन हुने खतरा बढेको स्वीकार गरेका छन् ।

ब्ल्याकआउटको समयमा इरानमा मानव अधिकारको अवस्था पनि चिन्ताजनक रह्यो । एम्नेस्टी इन्टरनेसनलका अनुसार यस अवधिमा कम्तीमा ३६ जनालाई राजनीतिक आरोपमा मृत्युदण्ड दिइएको छ भने सयौँ प्रदर्शनकारी र असन्तुष्टहरू अझै पनि मृत्युदण्डको जोखिममा छन् ।

इरानी नागरिकहरूले इन्टरनेटको आंशिक फिर्तीलाई शङ्का र व्यङ्ग्यका साथ स्वागत गरेका छन् । केहीले यसलाई 'धेरै सुस्त भएको' बताएका छन् भने कसैले महिनौँपछि इन्स्टाग्राममा आफ्ना सेल्फीहरू पोस्ट गरेर आफ्नो उपस्थिति र प्रतिरोध जाहेर गरेका छन् । धेरैजसो प्रयोगकर्ताहरू अझै पनि भीपीएन मिलाउन र परिवारसँग सम्पर्क गर्न सङ्घर्ष गरिरहेका छन् ।

धनी र पहुँचवाला इरानीहरूले प्रतिबन्ध छल्न महँगो भीपीएन वा अवैध रूपमा भित्र्याइएका स्टारलिङ्क टर्मिनलहरू प्रयोग गरिरहेका छन् । अहिले इरान र अमेरिकाबिच युद्ध अन्त्यका लागि वार्ता भइरहेको सन्दर्भमा इन्टरनेटको यो आंशिक खुलापनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । यद्यपि यो पुनःस्थापना स्थायी हो वा अस्थायी भन्नेमा अझै अन्योल कायम छ ।

 

पछिल्लो अध्यावधिक: जेठ १३, २०८३ ९:३

टिप्पणीहरू