एआईको अत्यधिक प्रयोगले घटाउँदै मानव मस्तिष्कको सोच्ने क्षमता

काठमाडौँ । जेनरेटिभ एआईको बढ्दो प्रयोगले मानव मस्तिष्कको कार्यक्षमता, आलोचनात्मक सोच र समस्या समाधान गर्ने सीपमा नकारात्मक असर पारिरहेको भन्दै विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । हालै गरिएका विभिन्न अध्ययनहरूले एआईमा धेरै निर्भर हुँदा मानिसको स्वतन्त्र रूपमा सोच्ने क्षमता घट्दै गएको देखिएको हो ।

म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआईटी) का अनुसन्धानकर्ताहरूले इलेक्ट्रोएन्सेफलोग्राफी (ईईजी) को प्रयोग गरी एआई प्रयोगकर्ताहरूको मस्तिष्कको गतिविधि रेकर्ड गरेका थिए । उक्त अध्ययनमा च्याटजीपीटी प्रयोग गरेर निबन्ध लेख्ने व्यक्तिहरूको मस्तिष्कमा संज्ञानात्मक प्रशोधन (cognitive processing) सँग सम्बन्धित नेटवर्कहरू कम सक्रिय रहेको पाइयो । रोचक कुरा के छ भने, एआई प्रयोग गर्नेहरूले आफूले लेखेका निबन्धका अंशहरू एआई प्रयोग नगर्नेहरूको तुलनामा सजिलै सम्झन वा उद्धृत गर्न सकेनन् ।

कार्नेगी मेलन विश्वविद्यालय र माइक्रोसफ्टले ३१९ जना ह्वाइट-कलर रोजगारी गर्ने कर्मचारी (कार्यालयको काम गर्ने) हरूमा गरेको सर्वेक्षण अनुसार एआईमा धेरै निर्भर हुनाले मानिसको स्वतन्त्र रूपमा समस्या समाधान गर्ने सीप कमजोर हुन सक्छ । अध्ययनले देखाए अनुसार एआईको क्षमतामा जति धेरै विश्वास गरिन्छ, मानिसले आलोचनात्मक सोचका लागि त्यति नै कम प्रयास गर्ने गर्छन् । यसले दीर्घकालीन रूपमा एआईमाथिको निर्भरता बढाउने र मौलिक सीपहरू घटाउने खतरा रहन्छ ।

अक्सफोर्ड युनिभर्सिटी प्रेसले बेलायतका विद्यालय तहका बालबालिकाहरूमा गरेको सर्वेक्षणमा ६० प्रतिशत विद्यार्थीहरूले एआईले उनीहरूको शैक्षिक सीपमा नकारात्मक असर पारेको महसुस गरेको बताएका छन् । यद्यपि, ९० प्रतिशत विद्यार्थीहरूले एआईले समस्या समाधान वा सिर्जनशीलता जस्ता कुनै न कुनै सीप विकासमा मद्दत गरेको पनि प्रतिक्रिया दिएका छन् । धेरैजसो विद्यार्थीहरूले एआईको सही प्रयोग कसरी गर्ने भन्नेबारे थप मार्गदर्शनको आवश्यकता रहेको बताएका छन् ।

युनिभर्सिटी कलेज लन्डनका प्रोफेसर वेन होम्सले 'कग्निटिभ एट्रोफी' (cognitive atrophy) को खतरा औँल्याएका छन् । जहाँ एआईको प्रयोग पछि मानिसको प्राकृतिक क्षमता र सीप झन् खस्कन सक्छ । उनले चेतावनी दिँदै भनेका छन्, "एआईको सहयोगले विद्यार्थीहरूको आउटपुट वा नतिजा त राम्रो देखिन सक्छ, तर उनीहरूको सिकाइ भने झन् कमजोर भइरहेको छ ।"

एआई कम्पनी ओपनएआईकी जयना देवानीका अनुसार विद्यार्थीहरूले एआईलाई काम अरूलाई सुम्पने (आउटसोर्सिङ) माध्यमको रूपमा नभई एक ट्युटर (Tutor) को रूपमा प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ । उदाहरणका लागि सिधै उत्तर माग्नुको सट्टा कुनै कठिन विषयलाई बुझ्नका लागि एआईसँग छलफल गर्नु बढी प्रभावकारी हुन्छ । विज्ञहरूका अनुसार एआईले दिएका नतिजाहरूलाई सधैँ राम्रोसँग चेकजाँच गर्नुपर्छ र यसले कसरी काम गर्छ भन्ने बुझ्नु जरुरी छ ।

पछिल्लो अध्यावधिक: पुस ७, २०८२ १९:७

टिप्पणीहरू