एआईद्वारा बनाएको पाइएपछि दक्षिण अफ्रिकाले फिर्ता लियो राष्ट्रिय एआई नीति
बैशाख १७, २०८३ ११:८
काठमाडौँ । दक्षिण अफ्रिकाले आफ्नो राष्ट्रिय आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) नीतिको मस्यौदा फिर्ता लिने निर्णय गरेको छ । उक्त मस्यौदाका केही नियमहरू एआई प्रयोग गरेर बनाइएको र त्यसमा काल्पनिक स्रोतहरू उद्धृत गरिएको फेला परेपछि सरकारले यस्तो कदम चालेको हो ।
सञ्चार मन्त्री सोली मलात्सीले उक्त मस्यौदामा रहेका ६७ वटा प्राज्ञिक उद्धरणहरूमध्ये कम्तीमा ६ वटा एआईद्वारा सिर्जित ह्यालुसिनेसन (भ्रम) भएको पाइएपछि मस्यौदा फिर्ता लिएका हुन् । ती उद्धरणहरूमा उल्लेख गरिएका जर्नलका लेखहरू वास्तवमा अस्तित्वमै नरहेको पाइएको छ ।
Statement on the integrity of the Draft National Artificial Intelligence Policy
— SollyMalatsi (@SollyMalatsi) April 26, 2026
Following revelations that the Draft National Artificial Intelligence Policy published for public comment contains various fictitious sources in its reference list, we initiated internal questions…
मन्त्री मलात्सीले एक्स (पहिलेको ट्वीटर) मा लेख्दै भनेका छन्, "यसको सबैभन्दा तर्कसङ्गत व्याख्या यो हो कि उचित प्रमाणीकरण बिना नै एआई-सिर्जित उद्धरणहरू समावेश गरियो । यस्तो हुनु हुँदैनथ्यो ।" उनले यो असफलता केवल प्राविधिक विषय मात्र नभएर मस्यौदा नीतिको अखण्डता र विश्वसनीयतामाथि नै खेलबाड भएको बताएका छन् ।
यो मस्यौदा नीतिले देशलाई एआई इनोभेसनमा अग्रणी स्थानमा राख्ने लक्ष्य राखेको थियो । यसले एआई प्रयोगका नैतिक, सामाजिक र आर्थिक चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको थियो । मस्यौदामा राष्ट्रिय एआई आयोग, एआई नीति बोर्ड र एआई नियामक निकाय जस्ता नयाँ संस्थाहरू स्थापना गर्ने योजनाहरू समावेश थिए ।
साथै निजी क्षेत्रसँगको सहकार्यमा एआई पूर्वाधार निर्माण गर्न कर छुट, अनुदान र सहुलियतका योजनाहरू पनि अघि सारिएका थिए । सार्वजनिक प्रतिक्रियाका लागि सार्वजनिक गरिएको उक्त मस्यौदा अब परिमार्जन गरेर मात्र पुनः जारी गरिने भएको छ ।
कसरी खुल्यो रहस्य ?
यो विषय दक्षिण अफ्रिकाको न्युज-२४ ले पहिलो पटक बाहिर ल्याएको थियो । समाचार अनुसार मस्यौदामा उल्लेख गरिएका ६७ मध्ये कम्तीमा ६ वटा प्राज्ञिक सन्दर्भहरू अस्तित्वमै थिएनन् । जबकि ती लेख छापिएको भनिएका जर्नलहरू भने वास्तविक थिए ।
साउथ अफ्रिकन जर्नल अफ फिलोसोफी, एआई एण्ड सोसाइटी र जर्नल अफ एथिक्स एण्ड सोसल फिलोसोफी जस्ता जर्नलका सम्पादकहरूले ती उद्धृत गरिएका लेखहरू नक्कली भएको स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरेका थिए ।
सञ्चार मन्त्रीले नीति तर्जुमा गर्ने जिम्मेवारी पाएकाहरूले यसको परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन् । उनले भनेका छन्, "यो अस्वीकार्य गल्तीले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को प्रयोगमा किन सतर्क मानवीय निगरानी महत्त्वपूर्ण छ भन्ने प्रमाणित गरेको छ । यो एउटा पाठ हो, जुन हामी नम्रताका साथ लिनेछौँ ।"
यो घटनाले शिक्षा र प्रशासनमा अनुसन्धान र मस्यौदा तयार पार्न जेनेरेटिभ एआईको बढ्दो प्रयोग र त्यसका जोखिमहरूलाई उजागर गरेको छ । नेचर जर्नलमा प्रकाशित एक अध्ययन अनुसार सन् २०२४ मा ०.३ प्रतिशत मात्र रहेको यस्तो समस्या सन् २०२५ मा बढेर २.५ प्रतिशत पुगेको छ । यसको अर्थ सन् २०२५ मा प्रकाशित १ लाख १० हजारभन्दा बढी प्राज्ञिक शोधपत्रहरूमा एआईले सिर्जना गरेका गलत वा अवैध सन्दर्भहरू रहेका छन् ।
ओपनएआईको च्याटजीपीटी र गुगलको जेमनाई जस्ता लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडेल (एलएलएम) शब्दहरूको शृङ्खलामा अर्को सम्भावित शब्द भविष्यवाणी गर्न डिजाइन गरिएका हुन्, सत्यता जाँच गर्न होइन । जब एआईले कुनै क्षेत्रमा डेटाको अभाव पाउँछ, यसले सुन्दा आधिकारिक जस्तो लाग्ने तर गलत जानकारी दिएर खाली ठाउँ भर्ने गर्दछ ।
यसले प्राज्ञिक र सरकारी निकायहरूमा एआईको प्रयोग गर्दा अत्यन्तै सावधानी अपनाउनुपर्ने आवश्यकतालाई औँल्याएको छ ।
पछिल्लो अध्यावधिक: बैशाख १७, २०८३ ११:८
